Άρθρα

Έχω μπροστά μου και διαβάζω με συγκίνηση την Πατριαρχική και Συνοδική Εγκύκλιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου της 27ης Μαρτίου 2026, η οποία εκδόθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 1400 ετών από την πρώτη «ορθοστάδην ψαλμώδηση» του Ακαθίστου Ύμνου το 626 μ.Χ.

Και τούτο διότι φέτος η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει μία ξεχωριστή επέτειο: Τη συμπλήρωση δεκατεσσάρων αιώνων από την πρώτη επίσημη ψαλμώδηση του Ακαθίστου Ύμνου στον Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών, μετά τη σωτηρία της Κωνσταντινουπόλεως από την πολιορκία των Αβάρων και των Περσών. Με αφορμή την επέτειο αυτή το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξέδωσε Πατριαρχική και Συνοδική Εγκύκλιο, η οποία υπενθυμίζει τη διαχρονική σημασία του γεγονότος για την εκκλησιαστική και πολιτιστική ιστορία του Γένους και της Οικουμενικής Ορθοδοξίας.

Στην Εγκύκλιο υπογραμμίζεται ότι ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί «μνημείον του έλληνος λόγου και χρυσοπλοκώτατον τέχνημα θεοπνεύστου θεολογίας» της Ορθοδοξίας. Η επέτειος των 1400 ετών προσφέρει την ευκαιρία να αναδειχθεί η συμβολή του στη θεολογική σκέψη, τη λατρευτική ζωή και την εκκλησιαστική τέχνη της Ορθοδόξου Εκκλησίας, καθώς και η ευρύτερη επιρροή του στην παιδεία και στον πολιτισμό.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στο γεγονός ότι ο ύμνος δοξολογεί τον Ενανθρωπήσαντα Κύριο, αλλά  ταυτοχρόνως συνδέεται άρρηκτα με την ευγνωμοσύνη των κατοίκων της Βασιλεύουσας προς την Υπεραγία Θεοτόκο για τη διάσωση της Πόλης. Η Εγκύκλιος υπενθυμίζει ότι το 626 μ.Χ. ο λαός της Κωνσταντινουπόλεως συγκεντρώθηκε και προσευχήθηκε όρθιος στον Ναό των Βλαχερνών για να ευχαριστήσει την Παναγία, γεγονός από το οποίο προήλθε και η ονομασία «Ακάθιστος Ύμνος».

Στην Εγκύκλιο το Οικουμενικό Πατριαρχείο παρουσιάζει τον Ακάθιστο Ύμνο όχι μόνο ως ιστορικό μνημείο της βυζαντινής εποχής, αλλά και ως ζωντανή έκφραση της πνευματικής εμπειρίας της Εκκλησίας. Συμφώνως προς το μήνυμα του Πατριαρχείου, ο ύμνος εξακολουθεί να εμπνέει τους πιστούς και να μεταφέρει ένα διαχρονικό μήνυμα πίστεως, ελπίδας και εμπιστοσύνης στη Θεία Πρόνοια, ιδίως δε σε περιόδους δοκιμασιών και αβεβαιότητας. Έχει μεταφρασθεί σε πολλές γλώσσες και έχει εμπνεύσει ποιητές και αγιογράφους.

Το Πατριαρχείο μάς ενημερώνει ότι η προσφώνηση «Χαίρε» προς την Υπεραγία Θεοτόκο επαναλαμβάνεται 144 φορές  (δώδεκα φορές σε δώδεκα Οίκους) και τούτο συμβολίζει τις 144.000 των αγνών Αγίων της Αποκαλύψεως του Ιωάννου (Αποκ. ιδ΄, 1-5). Η Εγκύκλιος τονίζει ότι η εισαγωγή του Κοντακίου, το Προοίμιό του, ήταν αρχικά το γνωστό «Το προσταχθέν μυστικώς λαβών εν γνώσει», ενώ μετά το 626 μ.Χ. καθιερώθηκε ο εισαγωγικός ύμνος «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια»

Εξ όσων γνωρίζω το ζήτημα της πατρότητας του Ακαθίστου Ύμνου παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Κατά καιρούς έχει αποδοθεί η σύνθεσή του στον Ρωμανό τον Μελωδό, στον Πατριάρχη Σέργιο Α΄  και σε άλλους.

Δηλαδή  ο πυρήνας του ύμνου είχε συντεθεί πριν από το 626 μ.Χ. ως θεολογικό και ποιητικό εγκώμιο της Θεοτόκου. Ωστόσο η σύνδεσή του με τη σωτηρία της Κωνσταντινουπόλεως και η λειτουργική χρήση του καθιερώθηκαν μετά τα γεγονότα της πολιορκίας.

Ας θυμηθούμε τα ιστορικά γεγονότα. Το έτος 626 ο Αυτοκράτωρ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας/Ρωμανίας Ηράκλειος απουσίαζε από την Κωνσταντινούπολη εκστρατεύων κατά των Περσών, οι οποίοι είχαν καταλάβει τους Αγίους Τόπους και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό. Οι Πέρσες μαζί με συμμάχους (Αβάρους, Σλάβους και άλλους) επιχείρησαν  να αιφνιδιάσουν τους κατοίκους της Βασιλεύουσας με πολυάριθμο στρατό και στόλο. Η πρώτη εμφάνιση έγινε στα τέλη Ιουνίου και η στενή πολιορκία άρχισε στις 29 Ιουλίου από ξηρά και από θάλασσα. Αρχηγός των Περσών ήταν ο Σαρβαραζάς, ενώ  ηγέτες των Ελλήνων  ήταν ο Πατριάρχης Σέργιος μαζί τον υιό του Ηράκλειου, τον Κωνσταντίνο, και τον μάγιστρο Βώνο. Στις 7 Αυγούστου 626 μία μεγάλη θαλασσοταραχή βύθισε τα πλοία και τα μονόξυλα των πολιορκητών και την επόμενη ημέρα η πολιορκία είχε λυθεί.

Οι πολιορκημένοι Έλληνες Ορθόδοξοι (Ρωμαίοι ονομάζονταν οι υπήκοοι του πολυεθνικού κράτους, αλλά Έλληνες κατά πλειοψηφία ήσαν οι κάτοικοι της Πόλης) απέδωσαν τη σωτηρία τους σε θαύμα της Παναγίας. Άλλωστε από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου η Παναγία η Οδηγήτρια ήταν η Πολιούχος της πρωτεύουσας της Ρωμανίας. Στον ναό της Παναγίας των Βλαχερνών  τελέσθηκε Αγρυπνία και εκεί ακούσθηκε για πρώτη φορα το Προοίμιον «Τη Υπερμάχω». Όλοι οι πιστοί ήσαν όρθιοι κατά την ψαλμώδηση των 24 Οίκων του Ακαθίστου Ύμνου. Όπως ξέρουμε κάθε Οίκος αρχίζει με ένα γράμμα του ελληνικού αλφαβήτου και δημιουργείται ακροστιχίδα.

Ο Αυτοκράτωρ Ηράκλειος ολοκλήρωσε με νίκη την εκστρατεία του. Παρέλαβε απο τους ηττημένους Πέρσες στρατηγούς τον Τίμιο Σταυρό και στις 21 Μαρτίου 630 τον επέστρεψε πανηγυρικά στα Ιεροσόλυμα. Οι Άβαροι διαλύθηκαν ως κράτος και ως στρατός. Έκτοτε ο Ελληνισμός υμνεί την Υπέρμαχο Στρατηγό «δι΄ ής εγείρονται τρόπαια», «δι΄ ής εχθροί καταπίπτουσιν». Οι αγώνες του Ελληνισμού μέχρι και το έπος του 1940 εμπνέονται από την Πίστη στην προστασία της Παναγίας.

Το Προοίμιον του Ακαθίστου Ύμνου, η απόδοση ευγνωμοσύνης στην Υπέρμαχο Στρατηγό για τη νίκη και τη λύτρωση από την εχθρική επιδρομή, υπήρξε ουσιαστικά  ο Εθνικός Ύμνος των Ελλήνων επί Βυζαντίου και Τουρκοκρατίας. Αλλά και σε νεώτερες περιόδους δοκιμασιών η καταφυγή στην Υπέρμαχο Στρατηγό έδινε θάρρος στο Γένος. Ο Γεώργιος Σεφέρης – ποιητής βραβευμένος το 1963 με Νόμπελ-  το 1941 υπηρετούσε στο Υπουργείο Εξωτερικών ως διπλωμάτης. Την ημέρα της Γερμανικής επίθεσης στην Ελλάδα, στις 6 Απριλίου 1941, είδε και άκουσε εντυπωσιασμένος ένα μεγάλο πλήθος στην οδό Σταδίου να ψάλλει τον ύμνο: «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ».

Προσευχόμαστε υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου και παρακαλούμε την Παναγία να προστατεύει ως Υπέρμαχος Στρατηγός τον Ελληνισμό, την Οικουμενική Ορθοδοξία και όλους τους αδικουμένους και κινδυνεύοντες.

Άρθρο στην ΠΕΙΡΑΪΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Ιουλίου-Αυγούστου 2026

Το Υπουργείο Παιδείας πιεζόμενο από την ελληνική κοινωνία στρέφει το ενδιαφέρον του στις Πανελλήνιες/Πανελλαδικές Εξετάσεις. Η συζήτηση αυτή είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Το σημαντικότερο ερώτημα είναι άλλο: Τι σχολείο θέλουμε και τι πολίτες επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε μέσα από το Ελληνικό Λύκειο;

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες είχαμε διάφορα συστήματα εισαγωγής. Παλαιότερα κάθε σχολή διοργάνωνε τις δικές της εισαγωγικές εξετάσεις και οι υποψήφιοι έτρεχαν πρωί και απόγευμα σε διαφορετικές σχολές για να αυξήσουν τις πιθανότητές τους. Για λίγα χρόνια έγινε το πείραμα του Ακαδημαϊκού Απολυτηρίου Α΄ και Β΄ Τύπου, κάτι που φαίνεται ότι συζητείται και σήμερα. Μετά δοκιμάσθηκε το σύστημα των 13 κύκλων (Νομικός, Οικονομικός, Ιατρικός κλπ). Στη συνέχεια είδαμε το σύστημα των 4 Δεσμών. Η κυβέρνηση Σημίτη καθιέρωσε τις Πανελλήνιες με (υπερβολικά) πολλά  μαθήματα. Τώρα βλέπουμε να εξαντλεί τις αντοχές του το σύστημα των 4 Κατευθύνσεων. Άραγε που πάμε; Στο Εθνικό Απολυτήριο;

Προτείνω να αρχίσουμε από την ουσία και όχι από τον τύπο. Ποιόν άνθρωπο διαπλάθει το Λύκειο; Τι μόρφωση – διαμόρφωση χαρακτήρων επιθυμούμε; Το άρθρο 16 του Συντάγματος είναι απολύτως σαφές. Η Παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους και σκοπός της είναι, μεταξύ άλλων, η ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και η διάπλαση των νέων σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες. Επομένως, η Λυκειακή εκπαίδευση δεν έχει ως μοναδικό σκοπό την προετοιμασία για την αγορά εργασίας (αναγκαία και αυτή) ούτε μόνο την επιτυχία στις Πανελλήνιες Εξετάσεις. Έχει μία ευρύτερη παιδαγωγική αποστολή.

Δυστυχώς το σημερινό Λύκειο λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως προπαρασκευαστικό κέντρο εξετάσεων. Μαθήματα που δεν εξετάζονται πανελλαδικά συχνά υποβαθμίζονται, ενώ η Γενική Παιδεία περιορίζεται συνεχώς. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί νέοι να αποφοιτούν χωρίς επαρκή γνώση της Ιστορίας, της Γεωγραφίας, της Λογοτεχνίας, της Πολιτικής Αγωγής.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη διδασκαλία της Ελληνικής Ιστορίας για όλους και όχι μόνο για υποψηφίους των Ανθρωπιστικών Επιστημών. Πρόκειται για τη συλλογική μνήμη του έθνους. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίσουν τη διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού: Την Αρχαιότητα, την Ελληνιστική εποχή, το Βυζάντιο, την Τουρκοκρατία, την Επανάσταση του 1821, τον Μακεδονικό Αγώνα, τους Βαλκανικούς Πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή, τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Ανατολής, τον Κυπριακό Αγώνα και την τραγωδία του 1974.

Είδατε πώς γιόρτασε η Νορβηγική Βουλή τη συμμετοχή της Εθνικής τους στο Παγκόσμιο Κύπελλο; Έκαναν συμβολικά κουπί όλοι οι βουλευτές για να τιμήσουν τους Βίκινγκς. Κάθε λαός δικαιούται  να γνωρίζει το παρελθόν του και να το αξιοποιεί ως εφαλτήριο για το μέλλον.

Το ίδιο ισχύει και για την ελληνική γλώσσα. Η γλωσσική συνέχεια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του ελληνικού πολιτισμού. Η ουσιαστική διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής, της Βυζαντινής Γραμματείας και της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας θα βοηθήσει στους μαθητές να αντιληφθούν ότι η γλώσσα μας αποτελεί ζωντανό φορέα πολιτισμού επί τρεις και πλέον χιλιετίες.

Σημαντική θέση έχει η γνώση της Ορθόδοξης Παράδοσης ως διδασκαλίας ήθους, αλληλεγγύης και ταυτότητας. Απαραίτητη, για νέους και νέες που ψηφίζουν από τα 17, και η γνώση του Συντάγματος και των κανόνων της Δημοκρατίας.

Και μία απορία: Είναι δίκαιο να εισάγονται σε δύσκολες σχολές (πχ Ιατρική) απόφοιτοι Επαγγελματικών Λυκείων εξεταζόμενοι σε πιο εύκολα μαθήματα σε σύγκριση με τους αποφοίτους του Γενικού Λυκείου;

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 11.7.2026

Η πρόσφατη  ορθή απόφαση του Ισραήλ να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Αρμενίων από τους Οθωμανούς και τους Νεοτούρκους μάς δίνει την ευκαιρία να θυμηθούμε όσα υπέστησαν οι Έλληνες της Ανατολής κατά την περίοδο 1914- 1923.

Είναι καιρός να αγωνισθούμε με γνώση και με οργάνωση για να ζητήσουμε από τη διεθνή κοινότητα και από μεμονωμένες χώρες την αναγνώριση της Γενοκτονίας του Ελληνισμού από Οθωμανούς, Νεοτούρκους και Κεμαλικούς με επίκεντρο την Ανατολική Θράκη, τη Μικρά Ασία και τον Πόντο.

Για την προσπάθεια αυτή  είναι χρήσιμο:

1. Να απαγκιστρωθούμε από λανθασμένες νοοτροπίες που δίδασκαν την αποφυγή κάθε ενοχλήσεως των Τούρκων. Ο κατευνασμός του «θηρίου»,  που ήταν η επικρατούσα αντίληψη άλλων εποχών και κυβερνήσεων, οδήγησε σε αποθράσυνση της Τουρκίας. Τα βιβλία του «συνωστισμού»  και η ωραιοποίηση της Τουρκοκρατίας έφεραν τα αντίθετα αποτελέσματα. Οι ήρωες και οι μάρτυρες του Ελληνισμού δεν πρέπει να λησμονηθούν στο όνομα μιας ψευδεπίγραφης ελληνοτουρκικής φιλίας ή προσεγγίσεως.
2. Να αξιοποιήσουμε την επιτυχημένη τακτική των Αρμενίων. Ήδη 33 χώρες της Υφηλίου έχουν αναγνωρίσει τη Γενοκτονία του αδελφού Χριστιανικού Αρμενικού λαού.
3. Να αξιοποιήσουμε τις υπάρχουσες ελληνικές πηγές και μαρτυρίες. Κλασικό έργο που περιέχει πλούτο στοιχείων είναι η Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού του Καθηγητή Κωνσταντίνου Φωτιάδη. Επίσης από παλαιότερες εκδόσεις χρήσιμα στοιχεία για την  πρώτη φάση της Γενοκτονίας περιλαμβάνει η Μαύρη Βίβλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου του 1919.
4. Να χρησιμοποιήσουμε τα νεώτερα στοιχεία που φέρνει στο φως η έρευνα ξένων ιστορικών. Πολύ καλή πηγή είναι η πολυσέλιδη έκδοση των Ισραηλινών επιστημόνων Ντρορ Ζεεβί και Μπέννυ Μόρρις με τίτλο: «Η Τριακονταετής Γενοκτονία- Ο αφανισμός των Χριστιανικών μειονοτήτων, 1894-1924»  (Πατάκης, 2021).
5. Να ξαναμελετήσουμε  αρχεία με προφορικές ή γραπτές διηγήσεις προσφύγων από τα παράλια και την Κεντρική Μικρά Ασία, από τον Πόντο και από την Ανατολική Θράκη.
6. Να προβάλουμε το γεγονός ότι οι διώξεις αρχίζουν το Μαύρο Πάσχα του 1914 στην Ανατολική Θράκη και τον Ιούνιο του 1914 στη Φώκαια και στα παράλια της Μικράς Ασίας, άρα πριν βρεθούμε σε αντίθετα στρατόπεδα με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι σφαγές της Φώκαιας φωτογραφήθηκαν από αυτόπτες μάρτυρες Γάλλους αρχαιολόγους. Οι Γάλλοι τιμούν τη Φώκαια ως την  πατρίδα των αρχαίων Ελλήνων οικιστών της Μασσαλίας.
7. Να δώσουμε διεθνή διάσταση στη νομική εκτίμηση του Καθηγητή Άγγελου Συρίγου, ότι δηλαδή κατά τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 1922 τα Κεμαλικά τουρκικά στρατεύματα διέπραξαν Γενοκτονία κατά των Ελλήνων στη Σμύρνη και γενικότερα στις περιοχές της Μικράς Ασίας που κατέλαβαν.
8. Να διδάξουμε ψύχραιμα και τεκμηριωμένα στα σχολεία μας τη Γενοκτονία του Ελληνισμού (1914-1923). Χωρίς φανατισμό και εκδικητικότητα, αλλά και χωρίς να αποκρύπτουμε τα σημαντικά γεγονότα. Με ικανοποίηση παρατηρώ ότι η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων έχει εκδώσει ειδικό εκπαιδευτικό βοήθημα για την ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού. Επίσης είναι καλή είδηση ότι από τον Σεπτέμβριο στα νέα βιβλία Ελληνικής Γλώσσας της ΣΤ΄ Δημοτικού θα υπάρχει εκτενής αναφορά στη Γενοκτονία των Ποντίων.

Ως Έλληνες και Χριστιανοί Ορθόδοξοι δεν μισούμε, αλλά και δεν ξεχνούμε. Πιστεύω ότι και για την τουρκική κοινωνία θα είναι μία πράξη ωριμότητας αν αναγνωρίσει όσα υπέστησαν οι Χριστιανικές κοινότητες.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 4.7.2026

Βλέποντας τα πρόσωπα που στελεχώνουν το νέο κόμμα του κ. Τσίπρα θυμήθηκα την προσπάθεια της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και των διανοουμένων της να αλλοιώσουν τη σχολική Ιστορία και μέσω αυτής την εθνική μνήμη και ταυτότητα των παιδιών μας.

Το Πρόγραμμα Σπουδών στην Ιστορία, που ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο του 2018 για το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και την Α΄ Λυκείου, προέβλεπε την απάλειψη κάθε αναφοράς στη συνέχεια του Ελληνισμού, συρρίκνωνε υπερβολικά τη Βυζαντινή Ιστορία, παρουσίαζε ως ανεκτική και πολυπολιτισμική την Οθωμανική Αυτοκρατορία, εξαφάνιζε τους αγώνες των Ορθοδόξων κληρικών, επέβαλλε την αντικατάσταση των πολεμικών γεγονότων από κοινωνιολογικές αναφορές σε καταπιεσμένες ομάδες και κατηγορούσε τη Μεγάλη Ιδέα και τον Μακεδονικό Αγώνα ως εκδηλώσεις «επεκτατισμού».

Το Πρόγραμμα Σπουδών επικρίθηκε εντόνως από τις δύο Ενώσεις Φιλολόγων, ενώ δέχθηκε αυστηρή κριτική και από το Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ. Παρά τις αντιδράσεις δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ τον Μάιο του 2019, αλλά δεν πρόλαβε να εφαρμοσθεί. Μετά΄τις εκλογές του 2019 η νέα Υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως το απέσυρε. Ευτυχώς!

Η ιστορική μνήμη και η εθνική ταυτότητα, σε συνδυασμό πάντα με τη δημοκρατική συνείδηση και τον σεβασμό στο πολιτισμό των άλλων λαών, αποτελούν θεμέλια για την επιβίωση ενός λαού και για τη χάραξη της Εξωτερικής Πολιτικής σε μία εποχή αναταράξεων.

Η γειτονική μας Τουρκία οραματίζεται την αναβίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μετατρέπει σε τζαμιά ιστορικούς ναούς της Ορθοδοξίας. Τα Σκόπια πλαστογραφούν την ελληνική κληρονομιά της Μακεδονίας. Ο αλβανικός εθνικισμός ανακινεί ζήτημα Τσάμηδων και αρνείται την επί αιώνες ελληνική παρουσία στο βόρειο τμήμα της Ενιαίας Ηπείρου. Όταν οι γείτονες παραποιούν την Ιστορία μας είναι αυτοκτονία το να αποκόπτουμε τα παιδιά μας από τα κατορθώματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από τον Ελληνορθόδοξο Πολιτισμό του Βυζαντίου, από τους ήρωες του 1821, του 1912-13, του 1940 και του 1955-59.

Άλλωστε και οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής μας αξιοποιούν το ιστορικό παρελθόν και τη πολιτιστική κληρονομιά τους. Η Κίνα που είναι η ανερχόμενη δύναμη προβάλλει τη μακραίωνα ιστορία της και την παράδοση του Κομφουκιανισμού.

Κορυφαίοι διεθνολόγοι που διδάσκουν σε Πανεπιστήμια των ΗΠΑ, όπως ο Φράνσις Φουκουγιάμα και ο Οντ Άρνε Ουέσταντ, διαπιστώνουν τη δύναμη των εθνικών ταυτοτήτων και την αντοχή των εθνικών κρατών. Η Εξωτερική Πολιτική των χωρών που θέλουν να έχουν μέλλον βασίζεται στη μελέτη του παρελθόντος. Η παγκοσμιοποίηση βρίσκεται σε αναστολή, ίσως και σε υποχώρηση. Η ιστορική μνήμη και η εθνική – θρησκευτική ταυτότητα μπορούν κάλλιστα να συνυπάρξουν με τη δημοκρατία. Μάλιστα ο Φουκουγιάμα παρατηρεί ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί καλύτερα λειτουργούν στα εθνικά κράτη παρά σε υπερεθνικούς σχηματισμούς.

Ας μην παραδώσουμε την ιστορική παιδεία των νέων Ελλήνων σε παρωχημένες μαρξιστικές η αποδομητικές θεωρίες. Ας σεβασθούμε το άρθρο 16, παρ. 2 του Συντάγματος που ορίζει ως σκοπό της Παιδείας την ανάπτυξη εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης.

Να θυμόμαστε ότι:

Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική απαιτεί μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα συνδυάζει Άμυνα και Αποτροπή, διεθνές δίκαιο, πολιτιστική διπλωματία και ιστορική αυτογνωσία.

Για να υποστηριχθούν οι Έλληνες Κύπριοι, οι Βορειοηπειρώτες, οι Απόδημοι και οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί (αραβόφωνοι και ελληνόφωνοι) της Μέσης Ανατολής πρέπει η Ελλάς να αξιοποιήσει όλα τα ιστορικά, πολιτιστικά και θρησκευτικά εφόδιά της.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 27.6.2026

Στις 17 Ιουνίου συμπληρώθηκαν οκτώ χρόνια από την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών. Η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα παραχώρησε στα Σκόπια «Μακεδονική»  εθνότητα, ταυτότητα και γλώσσα και δεν προστάτευσε τη διαχρονική ελληνική Ιστορία της Μακεδονίας.

Σήμερα πλέον η Συμφωνία έχει καταρρεύσει και όσοι δεν το βλέπουν εθελοτυφλούν.

Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα και ο Πρωθυπουργός των Σκοπίων Χρίστιαν Μίτσκοσκι συστηματικά παραβιάζουν τη Συμφωνία. Ονομάζουν τη χώρα τους Δημοκρατία της Μακεδονίας καταργώντας τον προσδιορισμό Βόρεια.

Η Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών παραμένει Μακεδονική, ενώ και οι αθλητικές Ομοσπονδίες χρησιμοποιούν τον όρο Μακεδονική χωρίς προσδιορισμό.

Η Μεικτή Επιτροπή για τα εμπορικά σήματα και προϊόντα ουδέποτε λειτούργησε με ευθύνη των Σκοπίων.

Η Μεικτή Επιτροπή Επιστημόνων για τα σχολικά βιβλία περπατά με ρυθμό χελώνας ουσιαστικά άνευ αποτελέσματος.

Ο αλυτρωτισμός των Σκοπίων δεν περιορίσθηκε όπως ανέμεναν οι θιασώτες της Συμφωνίας. Αντιθέτως ο Μίτσκοσκι συνεχίζει τη θεωρία του κομμουνιστικού καθεστώτος του Τίτο περί «Μεγάλης Μακεδονίας».

Πέρσι τον Απρίλιο είπε τα εξής μιλώντας σε ένα σωματείο με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Λέσχη Αναγνωστηρίου της Λευκής Θάλασσας». Λευκή Θάλασσα είναι το Αιγαίο και ο όρος θυμίζει την προπαγάνδα δεκαετιών που αποκαλεί τη Βόρειο Ελλάδα Μακεδονία του Αιγαίου, κατ΄ αυτούς αλύτρωτη.

Είπε, λοιπόν, ο Μίτσκοσκι: «Το μακεδονικό ζήτημα δεν έχει κλείσει. Το μακεδονικό ζήτημα θα τεθεί κάποια στιγμή στο τραπέζι των παγκόσμιων μεγάλων δυνάμεων και εγώ είμαι πεπεισμένος ότι με τη δύναμη των επιχειρημάτων θα αποκαταστήσουμε όλα εκείνα που όχι μόνον τα τελευταία χρόνια, αλλά ίσως και τις προηγούμενες δεκαετίες και αιώνες στο παρελθόν έχουμε απολέσει. Δεν είμαι βέβαιος ότι είμαστε η γενιά αυτή, της οποίας ηγούμαι, που θα το καταφέρει αυτό, αλλά είμαι βέβαιος ότι θα θέσουμε τα θεμέλια, ώστε οι επόμενες γενιές να μπορέσουν, βάσει των θεμελίων που θέτουμε σήμερα, να το καταφέρουν αυτό».

Οι δηλώσεις αυτές και η γενικότερη συμπεριφορά των ηγετικών κλιμακίων των Σκοπίων κουρελιάζουν τη Συμφωνία των Πρεσπών. Δικαιώνουν επίσης όλους όσοι φωνάζαμε ότι η σύνθετη ονομασία είναι κοροϊδία, διότι θα μείνει μόνο ο όρος «Μακεδονία». Πρέπει να δείξουμε άμεση αντίδραση. Αν αποδεχόμαστε αδιαμαρτύρητα αυτές τις προκλήσεις ανοίγουμε την όρεξη σε γειτονικά κράτη μεγαλύτερα σε πληθυσμό και ισχύ από τα Σκόπια.

Η θρασύτητα των βορείων γειτόνων εκδηλώνεται επίσης απέναντι στη Βουλγαρία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Σόφια έθεσε Βέτο για την ευρωπαϊκή πορεία των Σκοπίων, αν δεν κάνουν μία δήλωση για τη γλώσσα τους και αν δεν αναγνωρίσουν τη βουλγαρική εθνότητα ως συστατικό στοιχείο του κράτους με τροποποίηση του κανονιστικού μέρους του Συντάγματος.

Η δήλωση για τη γλώσσα έγινε εν μέρει, αλλά η παρούσα κυβέρνηση Μίτσκοσκι αρνείται την αλλαγή του Συντάγματος. Μάλιστα δεν δέχονται να διοργανώσουν δημοψήφισμα για το θέμα αυτό. Οι Βρυξέλλες καταγγέλλουν τα Σκόπια για αδιαλλαξία, ενώ η νέα κυβέρνηση Ράντεφ στη Σόφια δηλώνει ότι θα επιμείνει αυστηρά στο Βέτο, αν δεν ικανοποιηθεί.

Η Βουλγαρία παρά την εναλλαγή κυβερνήσεων παραδίδει μαθήματα διπλωματίας. Κάνει τη διαπραγμάτευση που δεν έκανε το 2018 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ.

Πάντως από πλευράς μας απαιτούνται προσεκτικές αντιδράσεις με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και με την επίγνωση ότι η Συμφωνία έχει ουσιαστικά καταρρεύσει.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 20.6.2026

Κάτι δεν πάει καλά στη σχέση Τουρκίας και ορθολογισμού. Ο Υπουργός Εσωτερικών της γείτονος Μουσταφά Τσιφτσί διεκδικεί την Ιερουσαλήμ, ενώ τα τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη παρενοχλούν ηλεκτρονικώς τα αφικνούμενα στην Κύπρο αεροπλάνα των Υπουργών Αμύνης της Ελλάδος, της Γαλλίας και της Ολλανδίας.

Ο Τσιφτσί δήλωσε ότι θέλει να γίνει Νομάρχης της Ιερουσαλήμ, την οποία θα απελευθερώσει η νέα Οθωμανική Αυτοκρατορία του Ερντογάν. Ο Ισραηλινός Υπουργός Αμύνης Ίσραελ Κατζ του απήντησε ότι δεν υπάρχει πλέον η Οθωμανική Αυτοκρατορία και ότι η σημερινή κυβέρνηση οδηγεί την Τουρκία σε λανθασμένη πορεία.

Έγινε και απογείωση τουρκικών  αεροπλάνων από το παράνομο αεροδρόμιο Ερτζάν στα Κατεχόμενα (Τύμπου η ελληνική ονομασία του χωριού), όταν οι τρεις Υπουργοί έφταναν στην Κύπρο για την άτυπη Σύνοδο Υπουργών Αμύνης των χωρών της Ευρ. Ενώσεως.  Θυμίζω  ότι  η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί μέχρι τις 30 Ιουνίου την εκ περιτροπής εξάμηνη Προεδρία.

Ο εκνευρισμός της Άγκυρας ερμηνεύεται από τις επιτυχείς κινήσεις της Ελλάδας, της Κύπρου και άλλων χωρών, τις οποίες η γείτων  θεωρεί ως απειλή για τα γεωπολιτικά οράματά της. Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν αναπτύξει αμυντικές και ενεργειακές συνεργασίες με το Ισραήλ, με την Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και βεβαίως με την Ινδία. Η σύσφιξη σχέσεων των δύο κρατών του Ελληνισμού με τη μεγαλύτερη σε πληθυσμό χώρα του κόσμου έχει εκνευρίσει την Άγκυρα και αυτό δεν κρύβεται.

Ένας άλλος λόγος ανησυχίας είναι η παραγκώνιση της Τουρκίας από τη μονοπωλιακή επιρροή που επιδίωκε να έχει στις μουσουλμανικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου. Προσφάτως ο Κύπριος Πρόεδρος Ν. Χριστοδουλίδης επισκέφθηκε την Αστάνα του Καζακστάν και επέτυχε την αναγνώριση της νόμιμης κυβέρνησης της Κύπρου, παρά την πίεση της Άγκυρας να να αναγνωρίσει η Αστάνα το ψευδοκράτος των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλες επισκέψεις του Κυπρίου Υπουργού Εξωτερικών Κωνσταντίνου Κόμπου σε άλλες χώρες της Κεντρικής Ασίας επηύξησαν την τουρκική ενόχληση.

Μία νέα Κυπριακή πρωτοβουλία προφανώς εκνεύρισε τους νεο- Οθωμανούς. Η Κύπρος υπέγραψε στις 8 Ιουνίου Συμφωνία με τη Γαλλία για την παραμονή Γαλλικών στρατευμάτων στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Συμφωνία SOFA (Status of Forces Agreement) υλοποιεί τη δέσμευση που ανέλαβαν τον Δεκέμβριο στο Παρίσι οι Πρόεδροι Μακρόν και Χριστοδουλίδης.

Πέραν όλων αυτών η αποθράσυνση της Τουρκίας οφείλεται και στην έλλειψη σοβαρών αντιδράσεων από πλευράς Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για τη δικτατορική εξουσία που ασκεί ο Ερντογάν. Είδαμε να αλλάζει ο αρχηγός του κόμματος της Αντιπολίτευσης με τη βοήθεια της… Αστυνομίας. Οι μάσκες έπεσαν. Ακόμη και οι αισιόδοξοι κατάλαβαν. Η Τουρκία δεν είναι μία κοινοβουλευτική δημοκρατική χώρα. Είναι ένα ιδιότυπο αυταρχικό καθεστώς, το οποίο ουδεμία σχέση έχει με τις αρχές και αξίες της Ευρώπης.

Ελλάς και Κύπρος πρέπει να συνεχίσουν την προσπάθεια αμυντικής και διπλωματικής θωράκισης έχοντας κατανοήσει πλήρως ότι η περίοδος των «ήρεμων νερών»  έχει λήξει προ πολλού.

Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 10.6.2026

Πού είναι η Σβέρνιτσα; Υπάρχουν εκεί μέλη της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας; Αυτά τα ερωτήματα απασχολούν κατά τις τελευταίες ημέρες τα ελληνικά και αλβανικά ΜΜΕ. Η απάντηση είναι απλή: Η Ελληνική Μειονότητα βρίσκεται διεσπαρμένη σε διάφορα σημεία της Αλβανίας και όχι μόνο στον χώρο της Βορείου Ηπείρου. Βεβαίως στο βόρειο τμήμα της ιστορικής Ηπείρου εντοπίζονται αρχέγονες ελληνικές κοιτίδες, αλλά τα εθνολογικά όρια του Ελληνισμού βρίσκονται  βορειότερα από τα σημεία που θέλει να παρουσιάσει η προπαγάνδα του αλβανικού κράτους.

Ορθώς αντέδρασε το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών για την καταπάτηση ελληνικών περιουσιών στις περιοχές Σβέρνιτσας και Νάρτας βορείως του Αυλώνα. Αξιοπρεπής ήταν και η αντίδραση  αρκετών κομμάτων και προσώπων της αντιπολίτευσης. Το πρόβλημα είναι ότι και στις δύο απογραφές του αλβανικού κράτους,  του 2012 και του 2023, η αριθμητική δύναμη των Ελλήνων δεν κατεγράφη αντικειμενικά. Άλλοτε δεν ρωτήθηκε η εθνικότητα και το θρήσκευμα (η απάντηση είναι προαιρετική, αλλά η ερώτηση είναι υποχρεωτική). Άλλοτε τα αποτελέσματα αλλοιώθηκαν. Άλλοτε δεν λειτουργούσαν τα τάμπλετ των υπαλλήλων της απογραφής, ειδικά όταν πήγαιναν σε περιοχές με ελληνικό στοιχείο.

Το 2012 η ΟΜΟΝΟΙΑ,  η Οργάνωση της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, κατήγγειλε την επίσημη απογραφή και διοργάνωσε τη δική της. Κατέγραψε 280.000 Αλβανούς πολίτες ελληνικής εθνικής καταγωγής και συνειδήσεως. Πολλοί από αυτούς έχουν πάρει την κάρτα Ομογενούς από την Ελλάδα. Περίπου 4000 από αυτούς κατοικούν ή έχουν γη στην  επίμαχη περιοχή Σβέρνιτσας και Νάρτας. Το 2023 η απογραφή πάλι καταγγέλθηκε από τους επίσημους φορείς της Μειονότητας, καθώς και από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών.

Πρέπει οπωσδήποτε να απαιτήσουμε να γίνει υπό την αιγίδα διεθνών Οργανισμών μία ακριβής και όχι πλαστογραφημένη αριθμητική και γεωγραφική καταγραφή των ομοεθνών μας της Αλβανίας. Να τους ψάξουμε παντού και όχι μόνο στις αυθαίρετες μειονοτικές ζώνες του κομμουνιστικού καθεστώτος.

Ακόμη και σήμερα η Αλβανία διατηρεί τον όρο «μειονοτικές ζώνες»  που είχαν θεσπίσει οι κομμουνιστικές κυβερνήσεις του Χότζα και του Αλία για να περιορίσουν τους Έλληνες γεωγραφικά και αριθμητικά. Αυτή η ορολογία – και τα όσα συνεπάγεται-  πρέπει να καταργηθεί. Δεν περιορίζεται σε ζώνες ο Ελληνισμός. Η Νάρτα, η Σβέρνιτσα, αλλά και η Σελενίτσα είναι κωμοπόλεις με ιστορική και εθνολογική ταυτότητα ελληνική. Αρκετοί από αυτούς ζουν σήμερα στην Ελλάδα, αλλά διατηρούν την περιουσία τους και τα εκλογικά τους δικαιώματα. Όπως και στη Χειμάρρα έτσι και σε αυτές τις περιοχές γίνεται μία συστηματική παραβίαση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων. Μερικές φορές αδικούνται και άλλοι πλην των Ελλήνων. Όμως τα περισσότερα θύματα των καταπατήσεων και των άδικων  διοικητικών μέτρων είναι ομοεθνείς μας.

Έλληνες είναι και οι Βλαχόφωνοι της Αλβανίας, οι οποίοι ανέδειξαν σπουδαία πνευματικά κέντρα επί Τουρκοκρατίας, όπως ήταν η Μοσχόπολη, και σημαντικούς Εθνικούς Ευεργέτες. Ας τους πλησιάσουμε περισσότερο, διότι διεκδικούνται από εθνικές και εκκλησιαστικές προπαγάνδες άλλων βαλκανικών χωρών. Να δώσουμε έμφαση στην περιοχή της Κορυτσάς. Οι Βλαχόφωνοι Έλληνες στη Βόρειο Ήπειρο – και στην Ελλάδα-  έχουν δώσει αγώνες  για την Ελευθερία, την Ορθοδοξία και την Ελληνική Παιδεία. Ας μην τους εγκαταλείψουμε.

Θέλουμε τη φιλία και τη συνεργασία με την Αλβανία. Αλλά πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η ευρωπαϊκή πορεία της εξαρτάται από τον σεβασμό στα δικαιώματα της Ελληνικής Μειονότητας.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 6.6.2026