Άρθρα

Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ ήταν κατά κάποιο τρόπο η γιαγιά όλων των συγχρόνων Ελλήνων. Μάς έφερε με τρόπο ευχάριστο και με λόγο κατανοητό πιο κοντά στους Βυζαντινούς προγόνους μας και στην Ιστορία του Ελληνορθοδόξου κράτους της Κωνσταντινουπόλεως.

Παρά το αρνητικό κλίμα για το Βυζάντιο ως όνομα, ως πολιτισμό, ως θρησκεύουσα κοινωνία, το οποίο καλλιεργήθηκε από ανιστόρητους ή ιδεοληπτικούς, η προσφάτως εκλιπούσα Διδασκάλισσα του Γένους κατόρθωσε να φέρει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος ενός ευρύτερου κοινού   τα επιτεύγματα του Βυζαντινού Πολιτισμού. Το κυριώτερο, όμως, που μας προσέφερε είναι ο αγώνας και η αγωνία της για να αναδείξει τη διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού.

Από εκείνη άκουσα για πρώτη φορά την απάντηση του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού προς τον Αυτοκράτορα Ιουλιανό (τον Παραβάτη), ο οποίος ήθελε να απαγορεύσει στους Χριστιανούς του 4ου αιώνος και να διδάσκουν και να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα. Ο Γρηγόριος με την τεράστια κλασσική παιδεία του ερωτά τον Ιουλιανό: «Τίνος του ελληνίζειν εισίν οι λόγοι»; Δηλαδή ποιος έχει δικαίωμα να μελετά και να διδάσκει τα ελληνικά κείμενα; Και απαντά ο ίδιος στη ρητορική ερώτηση: Και εμείς έχουμε το δικαίωμα του ελληνίζειν, όχι μόνον εσείς οι οπαδοί της Αρχαίας Θρησκείας.

Στην εποχή μας, κατά την οποία υπερπροβάλλεται ως αγαθό η πολυπολιτισμικότητα, η Αρβελέρ θύμιζε ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (η Ρωμανία) επέζησε επί 1100 χρόνια ως μονοπολιτισμική. Παραθέτω: «Αν και πολυεθνικό, γρήγορα το Βυζάντιο, χάρη στην επικράτηση της ελληνοφωνίας, αναδείχθηκε σε μόρφωμα μονοπολιτισμικό, όπως διαμορφώθηκε με τη ρωμαϊκή του καταβολή, μπολιασμένη με την ελληνιστική παράδοση και με την χριστιανική Ορθοδοξία που εκφράσθηκε ελληνόφωνα» (Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο, εκδόσεις Gutenberg, σελ. 14).

Υπογράμμιζε επίσης ότι ως πολιτιστική και γλωσσική συνέχεια το Βυζάντιο εγγράφεται  ως βίωμα μόνον του Ελληνισμού. Παραλλήλως καταδείκνυε σε πολλά κείμενά της ότι ο Βυζαντινός Πολιτισμός με τα τρία θεμέλιά του (Αρχαία Ελλάδα, Ρώμη, Χριστιανική Ορθοδοξία) αποτελεί τον πρώτο πραγματικά ευρωπαϊκό πολιτισμό. Και παρέθετε την άποψη κορυφαίων Ευρωπαίων διανοητών (πχ του Γάλλου Πώλ Βαλερύ) ότι Ευρώπη είναι  εκεί όπου οι άνθρωποι μελετούν τη σοφία των Αρχαίων Ελλήνων, σέβονται το Ρωμαϊκό Δίκαιο και αποδέχονται ως αξιακό κώδικα τη Χριστιανική διδασκαλία.

Εντόπισε με πειστική τεκμηρίωση τη συνέχεια του Ελληνισμού από την Αρχαιότητα μέσω του Βυζαντίου στα νεώτερα χρόνια. Μάς έμαθε ότι η κραυγή «Αέρα»  των στρατιωτών μας του 1940 είναι συνέχεια της πολεμικής κραυγής «Αήρ»  των Βυζαντινών στρατιωτών και παρέπεμπε σε σχετικά κείμενα του Αυτοκράτορος Λέοντος Στ΄ του Σοφού. Κατέγραφε με γλαφυρό τρόπο την επιβίωση του Βυζαντινού Πολιτισμού στις ημέρες  μας μέσω του θεσμού των Πολιούχων Αγίων, μέσω του Ακαθίστου Ύμνου, μέσω των παροιμιών, μέσω της επίδρασης του Βυζαντίου/Ρωμανίας σε λογοτέχνες, ποιητές και ζωγράφους.

Στη Γαλλία δεν καταξιώνεται κανείς επιστημονικά αν δεν παραπέμπει  σε πρωτογενείς πηγές της ιστορικής περιόδου, την οποία μελετά. Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ συνδύαζε την επιστημονική εμβρίθεια με τη νοσταλγία της Μικρασιατικής γης και με το επικοινωνιακό χάρισμα που την έκανε ευπρόσδεκτη σε όλα τα σπίτια μέσω της Τηλεόρασης.

Οι ομιλίες της στην Ελλάδα και στην Κύπρο έπεισαν ακόμη και δύσπιστους για  τη συνέχεια του Ελληνισμού. Αιωνία η μνήμη της!

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 21.2.2026

Παρακολουθώντας στην τηλεόραση συζητήσεις με αφορμή  τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν και άλλες γενικότερες αναφορές για το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις παρατήρησα να επανέρχεται μία παλαιότερη άποψη που προτείνει με απλά λόγια: Ας το πάρουμε απόφαση. Η Τουρκία είναι ισχυρή λόγω πληθυσμού, στρατού και γεωγραφικής θέσης. Η Ευρώπη την χρειάζεται, ειδικά τώρα που ο Τράμπ δεν πιστεύει φανατικά στο ΝΑΤΟ. Άρα ας κάνουμε ότι δεν βλέπουμε την αυταρχικότητα του καθεστώτος και τις επεκτατικές διαθέσεις της.

Η άποψη αυτή πιθανόν να λέγεται καλοπροαίρετα, αλλά οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Θυμίζω ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες ακούσθηκαν στην Ελλάδα φωνές που ισχυρίσθηκαν ότι πρέπει να υποχωρήσουμε απέναντι στην Τουρκία για διάφορους λόγους.

Πρώτα ακούσαμε την άποψη ότι πρέπει να στηρίξουμε τα κεμαλικά – μη ισλαμικά καθεστώτα πχ την κυβέρνηση του Γιλμάζ ή της Τσιλέρ για να μην έλθουν οι …κακοί ισλαμιστές. Τελικά η δήθεν μετριοπαθής Τσιλέρ προκάλεσε την κρίση των Ιμίων και ο δήθεν Ευρωπαϊστής Γιλμάζ παραδέχθηκε ότι η Τουρκία καίει τα νησιά μας.

Μετά ακούσαμε την υποχωρητική λογική με νέο επιχείρημα: Να αξιοποιήσουμε την οικονομική διπλωματία και την κοινωνία των πολιτών ώστε να λύσουμε τα προβλήματα. Αγοράσθηκε από ελληνικά συμφέροντα η τουρκική FINANS BANK, έγιναν δηλώσεις φιλίας μεταξύ δημάρχων των δύο χωρών, αλλά ο εθνικισμός και ο νέος Οθωμανισμός της γείτονος ενισχύθηκε. Δεν κάμφθηκε!

Και ας μην ξεχνούμε την περίφημη διπλωματία των σχολικών βιβλίων. Ήταν η κεντρική γραμμή επί κυβερνήσεων Κ. Σημίτη. Είδαμε άρθρα πανεπιστημιακών που μάς καλούσαν να ενσωματώσουμε μία …νέα εθνική ταυτότητα για να κατανοήσουμε τον άλλο, δηλαδή την Τουρκία. Είδαμε σχολικά βιβλία που μιλούσαν για «συνωστισμό»  στη Σμύρνη και άλλα παρόμοια. Όμως τα σχολικά βιβλία της Τουρκίας δεν άλλαξαν ούτε μία τελεία ως προς το εθνικιστικό περιεχόμενό τους.

Και τώρα μάς προτείνουν να στηρίξουμε τη στενότερη συνεργασία της Τουρκίας με την Ευρώπη και με χρηματοδοτικά προγράμματα, όπως ο SAFΕ, και να μην πολυασχολούμαστε με την έλλειψη δημοκρατίας ή με τις προκλητικές δηλώσεις για τη Θράκη. Άραγε αν είχαμε δίπλα μας το θεοκρατικό Ιράν θα έλεγαν τα ίδια; Ότι είναι ισχυρό, άρα ας μην ασχολούμαστε με την καταπίεση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων; Όλα αυτά θυμίζουν τη λογική των Αγγλογάλλων στο Μόναχο του 1938: Δεν μας απασχολεί το καθεστώς του Χίτλερ αρκεί να «εξασφαλίσουμε την ειρήνη»! Και εξασφάλισαν πόλεμο, διότι αποθράσυναν τους επεκτατικούς δικτάτορες Γερμανίας και Ιταλίας!

Ευτυχώς υπάρχουν και αντίθετες απόψεις για την αντιμετώπιση της Τουρκίας και όχι μόνον εντός Ελλάδος. Την ίδια ημέρα που πραγματοποιήθηκε το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδος-  Τουρκίας στην Άγκυρα, συναντήθηκαν στην Ουάσιγκτον βουλευτές και διεθνολόγοι από την πρωτοβουλία 3+1: Ελλάς, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ. Στη συνάντηση που οργανώθηκε από το Ισραηλινό Κοινοβούλιο – Κνεσέτ και από το Middle East Forum ακούσθηκαν, μεταξύ άλλων, και οι ακόλουθες τοποθετήσεις (Καθημερινή, 12.2.2026):

Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής των ΗΠΑ Ρόντι Φιν χαρακτήρισε την Τουρκία ως παράγοντα αστάθειας με νεο-οθωμανικές φιλοδοξίες. Ο Ισραηλινός βουλευτής Οχάν Ταλ κατηγόρησε την Τουρκία ότι προστατεύει ισλαμιστικά κινήματα. Και ο Κύπριος βουλευτής Χάρης Γεωργιάδης δήλωσε ότι η Τουρκία είναι ένα αυταρχικό, εθνικιστικό και αναθεωρητικό κράτος.

Ας μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Η υποχωρητικότητα βλάπτει!

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 14.2.2026

Η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα θανάτου του Εθνικού Ποιητού μας Διονυσίου Σολωμού, έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα τιμής προς την Ελληνική Γλώσσα. Η απόφαση της UNESCO ελήφθη το 2025 και έχει ως στόχο την ανάδειξη της γλώσσας μας ως οικουμενικού και πανανθρώπινου πολιτιστικού αγαθού με ιστορία τουλάχιστον 3000 ετών.

Με την ευκαιρία αυτή καταθέτω ορισμένες προτάσεις για να αξιοποιήσουμε αυτό το σημαντικό στοιχείο της ταυτότητάς μας. Η γλώσσα μας είναι ταυτοχρόνως εθνική, αλλά και οικουμενική. Αν δεν γνωρίσουμε καλά εμείς οι Έλληνες τη διαχρονική συνέχεια και αξία της γλώσσας μας πώς θα μπορέσουμε να την προβάλουμε εκτός συνόρων;

1. Με την ευκαιρία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να προστεθεί διάταξη στο Σύνταγμα για την προστασία της Ελληνικής Γλώσσας. Άλλωστε το άρθρο 1, παρ. 3, του Συντάγματος δηλώνει ότι όλες οι εξουσίες υπάρχουν υπέρ του Λαού και του Έθνους. Έθνος δεν νοείται χωρίς γλώσσα και ταυτότητα. Σε ένα από τα πρώτα τοπικά Συντάγματα του 1821, στη «Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος» (έδρα τα Σάλωνα-Άμφισσα), αναφέρεται όχι μόνο η Ορθοδοξία ως επικρατούσα θρησκεία, αλλά και η Ελληνική ως επικρατούσα γλώσσα.
2. Να δίδεται η δυνατότητα στα παιδιά μας να γνωρίσουν τον πλούτο των παλαιοτέρων μορφών της γλώσσας μας από το Δημοτικό. Θα μπορούσε η διδασκαλία απλών κειμένων να αρχίσει από την Ε΄ τάξη του Δημοτικού με βάση προσευχές και ύμνους της Εκκλησίας μας.
3. Να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην καταργηθεί η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στη Β΄ και Γ τάξη του Λυκείου τώρα που εισάγεται σε ορισμένα δημόσια σχολεία το Διεθνές Απολυτήριο ΙΒ. Να διατηρηθεί ένα ελάχιστο πρόγραμμα ελληνικών μαθημάτων παράλληλα με το αγγλόφωνο πρόγραμμα.
4. Να διακηρυχθεί η αξία των Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων ως θεμελίων του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού. Ο Πώλ Βαλερύ, ο Τόμας Έλιοτ, η Ελένη Αρβελέρ και άλλοι διανοητές καταγράφουν τα τρία θεμέλια του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, δηλαδή την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, το Ρωμαϊκό Δίκαιο και τη Χριστιανική κληρονομιά. Θυμίζω ότι ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν δεν είναι φιλόλογος, αλλά τραπεζικό στέλεχος. Επανέφερε, όμως,  ως βασικό μάθημα σε όλα τα γαλλικά σχολεία τη διδασκαλία των δύο κλασικών γλωσσών: Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών.
5. Να διδάσκεται στα σχολεία  ο ενιαίος διαχρονικός χαρακτήρας της  εξελισσόμενης ελληνικής γλώσσας, όπως υποστηρίζει και ο κορυφαίος Γλωσσολόγος Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Μιλάς ορθότερα τα Νέα Ελληνικά όταν γνωρίζεις και τα παλαιότερα Ελληνικά. Είναι χρήσιμο να μαθαίνουν τα ελληνόπουλα πόσο βοηθήθηκαν από τη γνώση της Αρχαίας και της λογίας Ελληνικής μεγάλοι ποιητές μας, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Γιώργος Σεφέρης κ.ά.
6. Να αναδειχθεί η συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη διάσωση του γλωσσικού θησαυρού μας και μάλιστα σε δύσκολες περιόδους. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος τον 4ο αιώνα και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης τον 18ο αιώνα (επί Τουρκοκρατίας) έγραφαν ή μετέγραφαν κείμενα μιμούμενοι το μέτρο και το λεξιλόγιο των Ομηρικών επών. Οι αγωνιστές του 1821 έμαθαν τα πρώτα γράμματα από βιβλία της Εκκλησίας,  κυρίως από το Ευαγγέλιο και από τους Ψαλμούς του Δαυίδ.
7. Να ενισχύσουμε την καλλιέργεια της ελληνομάθειας των Αποδήμων μας ανά την Υφήλιο, καθώς και πληθυσμών με τους οποίους συγγενεύουμε πολιτιστικά, όπως είναι οι Ελληνόφωνοι της Νοτίου Ιταλίας και οι  Ορθόδοξοι (Ρουμ Ορτοντόξ) της Μέσης Ανατολής.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 7.2.2026

Στις 30 Ιανουαρίου τιμούμε τη μνήμη των Τριών Ιεραρχών, δηλαδή του Μεγάλου Βασιλείου, Αρχιεπισκόπου Καισαρείας, του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, και του Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου, επίσης Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Η κοινή εορτή τους θεσπίσθηκε τον 11ο αιώνα με πρόταση του Επισκόπου Ευχαΐτων Ιωάννου του Μαυρόποδος. Από τον 19ο αιώνα ονομάσθηκαν προστάτες της Παιδείας και των Ελληνικών Γραμμάτων. Έζησαν τον 4ο αιώνα μ.Χ. Ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος γεννήθηκαν στην Καππαδοκία και ο Ιωάννης στην ελληνιστική Αντιόχεια.

Η άριστη γνώση των Αρχαίων Ελληνικών κειμένων και η μέριμνά τους για την παιδεία των Χριστιανών τούς οδήγησε σε ενδιαφέρουσες και  πρωτότυπες επισημάνσεις. Η πρότασή τους ήταν να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα και στα παιδιά των Χριστιανών. Οι απόψεις  τους αποτελούν μία διαχρονική απάντηση στους αρνητές της κλασικής παιδείας. Οι Τρεις Ιεράρχες και η αγάπη τους για τη διαχρονική ελληνική γλώσσα και γραμματεία δίνουν μία αποστομωτική απάντηση  σε όσους ζητούν να καταργηθεί η διδασκαλία των Aρχαίων Eλληνικών κειμένων στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ (κυρίως) και της Ευρώπης.

Για να κατανοήσουμε τον Μέγα Βασίλειο αξίζει να διαβάσουμε όλοι και πρωτίστως οι εκπαιδευτικοί μας το περίφημο  κείμενο του Αγίου: “Πρός τούς νέους, ὅπως ἄν ἐξ Ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων”, δηλαδή: Προς τους νέους – Πώς να ωφελούνται από τα ελληνικά γράμματα. Στο κείμενο αυτό ο Βασίλειος απαντά σε ένα καυτό ερώτημα της εποχής εκείνης, όταν ήταν πρόσφατη η συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού. Δηλαδή απαντά καταφατικά ότι οι Χριστιανοί μπορούν και πρέπει να μελετούν τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα, αλλά με τρόπο επιλεκτικό. Να αποφεύγουν συγκεκριμένα στοιχεία που αφορούν τις δοξασίες περί δώδεκα Θεών.

Η γενική του τοποθέτηση ξεκινά με τη διαπίστωση ότι από τη μελέτη των έργων του Ομήρου μπορεί ο νέος να οδηγηθεί στην αρετή. Προχωρεί αποδεικνύοντας μία εντυπωσιακή γνώση της Ελληνικής Ιστορίας και προβάλλει παραδείγματα από τη ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Ευκλείδη, του Σωκράτη και του Περικλή. Λαμβάνει παραδείγματα από τα αρχαία ολυμπιακά αγωνίσματα και στίχους από αρχαίους ποιητές. Μιλά για αρχές και αξίες, οι οποίες είναι αποδεκτές και από τους κλασικούς συγγραφείς και από τους Χριστιανούς Πατέρες της Εκκλησίας. Το σύντομο αυτό κείμενο είναι οδοδείκτης για μία παιδεία ανθρωπιστική, η οποία θα φροντίζει την ψυχή και το ήθος. Θα μορφώνει, δηλαδή θα δια-μορφώνει ανθρώπινους χαρακτήρες.

Ο πρώτος Κυβερνήτης μας, ο Ιωάννης Καποδίστριας, τάχθηκε εμπράκτως υπέρ της Ελληνορθόδοξης Παιδείας. Όρισε ως βασικά μαθήματα στα σχολεία την Ορθόδοξη Χριστιανική αγωγή και τα κείμενα των Αρχαίων Ελλήνων. Με αυτά τα θεμέλια αντέξαμε σε δοκιμασίες, πολέμους, οικονομικές κρίσεις και άλλες ταλαιπωρίες.

Δυστυχώς η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών κειμένων συχνά υποβαθμίζεται λόγω αστόχων μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα. Οι υπουργοί Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ κατήργησαν στο Λύκειο τη διδασκαλία του Επιταφίου του Περικλέους, που κατέγραψε ο Θουκυδίδης, και συρρίκνωσαν τη διδασκαλία της «Αντιγόνης» του Σοφοκλέους, η οποία περιέχει πανανθρώπινα μηνύματα.

Τα διδάγματα των Τριών Ιεραρχών και τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα αποτελούν τη βάση της Ανθρωπιστικής Παιδείας. Είναι το απαραίτητο εφόδιο των παιδιών μας για να έχουν μία ολοκληρωμένη προσωπικότητα στην εποχή του τάμπλετ και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η Ελληνορθόδοξη Παιδεία είναι πάντα επίκαιρη.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 31.1.2026

Όλοι αισθανθήκαμε εθνική υπερηφάνεια με την πανηγυρική έλευση της φρεγάτας «Κίμων». Ήταν πράγματι συγκινητική η υποδοχή του υπερσύγχρονου πλοίου από το αντίγραφο της αρχαίας τριήρους, της «Ολυμπιάδος», και από το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ»  των νικηφόρων Βαλκανικών Πολέμων.

Η Ελλάς είναι χώρα παραθαλάσσια με μεγάλη ακτογραμμή και χώρα νησιωτική με επίκεντρο το Αρχιπέλαγος. Είναι απαραίτητη η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού μας για να θωρακίσουμε την Άμυνά μας, για να προστατεύσουμε τις θαλάσσιες διαδρομές στον πόλεμο και στην ειρήνη  και για να ενισχύσουμε τον γεωπολιτικό ρόλο μας ως ναυτική δύναμη. Μην ξεχνούμε ότι στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13 οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι μάς δέχθηκαν ως συμμάχους κυρίως λόγω του Ναυτικού μας, το οποίο τελικά κατανίκησε τον Οθωμανικό Στόλο.

Η παρουσία της τριήρους και του Αβέρωφ εμπεριείχε ισχυρούς συμβολισμούς. Η συνέχεια του Ελληνισμού είναι παρούσα και στην ξηρά, και στη θάλασσα. Τα ονόματα των τεσσάρων νέων φρεγατών τύπου Bellhara  τιμούν τη ναυτοσύνη των Αρχαίων Ελλήνων. Τρία ονόματα αναφέρονται σε Αθηναίους στρατηγούς που αξιοποίησαν τον στόλο (Κίμων, Θεμιστοκλής, Φορμίων) και ένα αναφέρεται στον Κρητικό Νέαρχο, ναύαρχο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Πιστεύω ότι ο συμβολισμός θα ήταν πιο ισχυρός αν στην υποδοχή του Κίμωνος μετείχε και ένα αντίγραφο Βυζαντινού Δρόμωνος. Η Ελληνική Ιστορία δεν κάνει άλμα από τον Αλέξανδρο στο 1821 και στο 1912. Ο Βυζαντινός Ελληνισμός είχε θαυμαστές επιδόσεις στις θάλασσες και στις ναυμαχίες. Όταν χάθηκε η ναυτική ισχύς και ο έλεγχος των θαλασσών παραχωρήθηκε σε Γενουάτες και Βενετούς, άρχισε και η παρακμή της Ρωμανίας, της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Δρόμων, δηλαδή δρομέας, ήταν ο κύριος τύπος βυζαντινού πολεμικού πλοίου. Θα μπορούσε να κατασκευασθεί ένα αντίγραφο για το Πολεμικό Ναυτικό και να ονομασθεί «Καλλίνικος ο Πυρπολητής». Ήταν ο Έλληνας από την Ηλιούπολη (σημερινό Μπααλμπέκ) του Λιβάνου, ο οποίος εφηύρε το περίφημο «Υγρόν Πυρ». Η Ελληνική Φωτιά, όπως την ονομάζει ο Κωστής Παλαμάς, είχε μία μυστική σύνθεση ευφλέκτων υλών και αντιμετώπισε επιτυχώς πολλούς στόλους αντιπάλων της Κωνσταντινουπόλεως.

Ο σύγχρονός μας Αμερικανός Διεθνολόγος και σύμβουλος Προέδρων των ΗΠΑ Edward Luttwak, στο βιβλίο του για την Υψηλή Στρατηγική της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αναφέρεται με θαυμασμό στα κατορθώματα του Βυζαντινού Ναυτικού με τους Δρόμωνες και με αξιόμαχους ναυτικούς. Ο συγγραφέας βασίζεται σε κείμενα των Αυτοκρατόρων Λέοντος Στ΄ και Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου και παρατηρεί ότι από τον 7ο μέχρι τον 12ο αιώνα ο αυτοκρατορικός στόλος ήταν ο από μηχανής Θεός για το Ελληνορθόδοξο κράτος της Κωνσταντινουπόλεως. Στην ακμή του το Βυζαντινό Ναυτικό αποτελείτο από 150 πλοία και 28.000 ναύτες, κυρίως Χριστιανούς από την Ανατολική Μεσόγειο και τη Σικελία.

Για να είμαι δίκαιος οφείλω να συγχαρώ το Πολεμικό Ναυτικό μας, το οποίο ήδη έχει αναδείξει μία μορφή του Βυζαντίου, δίνοντας σε μία φρεγάτα το όνομα του Αυτοκράτορος Νικηφόρου Φωκά. Εξ άλλου και ο Στρατός Ξηράς θυμάται τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, πχ στο έμβλημα της Ανωτάτης Στρατιωτικής Διοικήσεως Ηπείρου και Μακεδονίας (πρώην Γ’ ΣΣ), ενώ ένας σχηματισμός της Πολεμικής Αεροπορίας χρησιμοποιεί μία φράση του Αυτοκράτορος της Νικαίας Αγίου Ιωάννου του Βατάτζη.

Αν δεν τιμήσουμε τους Δρόμωνες και τον Βυζαντινό Πολιτισμό θα τους οικειοποιηθούν κάποιοι γείτονες, που πλαστογραφούν συστηματικά την Ιστορία μας.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 24.1.2026

Διαβάζω ότι βρίσκονται σε άνοδο τα ποσοστά των «αγανακτισμένων»  και της «αντισυστημικής»  ψήφου. Αντιλαμβάνομαι ότι παρατηρούνται σοβαρά προβλήματα στην κοινωνία μας και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι αισθάνονται την ανάγκη να διαμαρτυρηθούν. Όμως ποιος μάς εγγυάται ότι η «αντισυστημική»  ψήφος θα δώσει λύσεις: Μήπως τελικά δημιουργήσει χειρότερα προβλήματα;

Για να μαθαίνουν οι νεώτεροι και να θυμούνται οι παλαιότεροι καταγράφω τις πρόσφατες εμπειρίες μας από την κυβερνητική συνεργασία δύο κομμάτων, των «αντισυστημικών» μιας πτέρυγας της Δεξιάς και των αγανακτισμένων μιας μερίδας της Αριστεράς. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ εμφανίσθηκε ως πολέμιος του συστήματος. Τελικά προκάλεσε ζημία σε όλους τους τομείς:

Κατά την περίοδο 2025-2019 οι δεδηλωμένοι αντισυστημικοί υπηρέτησαν με τον καλύτερο τρόπο τα πάσης φύσεως «συστήματα».

Έβλαψαν την οικονομία και τη διεθνή θέση της χώρας με την λανθασμένη διαπραγμάτευση του πρώτου εξαμήνου.

Καλλιέργησαν φρούδες ελπίδες για δήθεν δάνειο από τη Μόσχα, αλλά ο Πούτιν τους προσγείωσε θυμίζοντας ότι η Ελλάδα ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον Δυτικό Κόσμο.

Υποσχέθηκαν να σχίσουν τα Μνημόνια και ψήφισαν ένα χειρότερο Μνημόνιο.

Δέσμευσαν σημαντικό μέρος της Δημόσιας Περιουσίας στο Υπερταμείο, κάτι που είχε αρνηθεί να πράξει ως Πρωθυπουργός ο Αντώνης Σαμαράς.

Άνοιξαν τα σύνορα σε μεγάλο αριθμό ανεξέλεγκτων παράνομων μεταναστών, οι οποίοι «λιάζονταν»  στο Σύνταγμα.

Προσπάθησαν – και σε ένα βαθμό επέτυχαν – να αποδομήσουν δύο μαθήματα που διαμορφώνουν ήθος και εθνική ταυτότητα και συγκεκριμένα τα μαθήματα των Θρησκευτικών και της Ιστορίας.

Έκαναν πολύ κακή διαπραγμάτευση με τα Σκόπια και τελικά υπέγραψαν και ψήφισαν την επιζήμια Συμφωνία των Πρεσπών. Χάρισαν στο γειτονικό κράτος «μακεδονική»  γλώσσα, εθνότητα και ταυτότητα και τους έδωσαν το δικαίωμα να μας περιγελούν σήμερα καταργώντας τον γεωγραφικό προσδιορισμό. Ο ένας εταίρος διαφώνησε. Αλλά κάποιοι βουλευτές του βοήθησαν ώστε να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός ψήφων για την κύρωση της Συμφωνίας.

Οι κατά δήλωσή τους αντισυστημικοί συγκυβερνώντες του 2015-2019 παραχώρησαν αυτά που είχε αρνηθεί να δώσει η «συστημική»  κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου.

Και σε τελευταία ανάλυση τι σημαίνει «σύστημα»  και «αντισύστημα»; Το συμφέρον της πατρίδας επιβάλλει να υπάρχει κάποια στοιχειώδης συναίνεση των περισσοτέρων πολιτικών κομμάτων σε ορισμένες σταθερές αρχές: Στην Εξωτερική Πολιτική, στα αμυντικά θέματα, στην Παιδεία, στο δημογραφικό και σε άλλους τομείς. Σε μία δημοκρατία οι αλλαγές και οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνονται μετά από μελέτη, διάλογο και με τη σαφή υποστήριξη της πλειοψηφίας. Το «αντί» δεν οικοδομεί. Απλώς γκρεμίζει.

Ο διεθνής προσανατολισμός της Ελλάδος δεν πρέπει να διασαλευθεί από τον ερασιτεχνισμό διαφόρων «αντισυστημικών». Η χώρα μας από την αρχαιότητα βασιζόταν στο «Μέγα της Θαλάσσης κράτος» και σήμερα πρέπει να συμμαχεί με τις μεγάλες ναυτικές δυνάμεις. Η Ελληνική Κλασική Παιδεία και η Χριστιανική Παράδοση είναι τα θεμέλια της σύγχρονης Ευρώπης και η Ελλάς δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκοπεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράπονα από εταίρους έχουμε σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά οι μάχες δίδονται όταν είμαστε μέσα στα ευρωπαϊκά όργανα και όταν έχουμε επίγνωση των διεθνών εξελίξεων.

Η ελληνική κοινωνία, η οικονομία, η εκπαίδευση κ.λπ. παρουσιάζουν  σημαντικές αρρυθμίες,  αλλά αυτές δεν θα θεραπευθούν με μοναδικό οδηγό την αγανάκτηση.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 17.1.2026

Δεν θα ασχοληθώ με την ταινία. Με αυτήν ασχολούνται πολλοί στον δημόσιο διάλογο, ειδικοί και μη. Προτιμώ να ασχοληθώ με σημαντικές μαρτυρίες για την προσωπικότητα του Ιωάννου Καποδίστρια. Σκέφθηκα  να ξαναδιαβάσω τις απόψεις που εξέφρασαν για τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος διακεκριμένοι αντίπαλοι και επικριτές του. Εκεί, λοιπόν, βλέπουμε ότι όλοι παραδέχονται την αγνή αγάπη του για την Ελλάδα. Ομολογούν μάλιστα ότι χρησιμοποίησε τη θέση του ως συν-υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας (υπήρχε και ο Νέσσελροντ) κυρίως για να εξυπηρετήσει τον μοναδικό εθνικό στόχο του: Την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον τουρκικό ζυγό.

Ο Χένρυ Κίσσιγκερ (Kissinger), πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ και αντιπαθής στον Ελληνισμό λόγω Κυπριακού, στη διδακτορική διατριβή του (A World Restored, Νέα Υόρκη 1957) μελετά τις προσωπικότητες  του Αυστριακού Καγκελλαρίου Μέττερνιχ και του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών Κάστλρη. Στο βιβλίο υπάρχουν εκτενείς αναφορές στον Καποδίστρια -τότε σύμβουλο του Τσάρου Αλεξάνδρου- με αφορμή την ανάμιξή του σε θέματα που αφορούσαν την ευρωπαϊκή διπλωματία μετά την ήττα του Ναπολέοντος. Ο ίδιος ο Μέττερνιχ παραδέχεται ότι: «Ο Καποδίστριας θέλει με τη βοήθεια της Ρωσίας να τελειώσει το ελληνικό ζήτημα, αλλά όχι … σύμφωνα με τις επιδιώξεις της Ρωσίας». (Χ. Κίσσιγκερ, Ένας αποκατεστημένος κόσμος, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2003, σελ. 527).

Στη διατριβή του ο Κίσσιγκερ περιλαμβάνει μία συγκλονιστική παραδοχή που βρήκε στο αρχείο του Κλέμενς Μέττερνιχ. Ο Καγκελλάριος της Αυστριακής Αυτοκρατορίας παραδέχεται ότι: «Δύο ομάδες ανθρώπων είναι πολιτικώς αντιμέτωπες σε ολόκληρο τον κόσμο: Καποδίστριες και Μέττερνιχ» (σελ. 513 της ελληνικής έκδοσης).

Ο Σπυρίδων Τρικούπης, αν και άσκησε αυστηρή κριτική στο έργο του Καποδίστρια, έγραψε στην Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως: «Ουδενός Έλληνος η καρδία ήτο ελληνικωτέρα. – υπέρ της Ελλάδος μετήλθεν την ρωσικήν επιρροήν και ουχί υπέρ της Ρωσίας την ελληνικήν Αρχήν του» (Τόμος Δ, σελ. 276).

Ο Ντάγκλας Ντέικιν (Douglas Dakin), Βρετανός ιστορικός, ο οποίος ειδικεύθηκε στην Ελληνική Ιστορία, έγραψε το βιβλίο: Ο Αγώνας των Ελλήνων για την Ανεξαρτησία 1821-1833, το οποίο εξεδόθη στα ελληνικά από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) το 1983. Εκεί ο συγγραφέας δείχνει αρνητική στάση προς το έργο του Καποδίστρια στην Ελλάδα (1828-1831), αλλά και αυτός ομολογεί ότι: «Σε καμία στιγμή της σταδιοδρομίας του δεν θυσίασε εσκεμμένα τα ελληνικά συμφέροντα χάριν των ρωσικών ή για την προσωπική του άνεση και γαλήνη» (σελ. 377). Ο Ντέικιν καταγράφει ότι η προσήλωση του Καποδίστρια στο καθήκον και στην Εκκλησία τον έκανε δημοφιλή στις μάζες, αλλά ο ίδιος δημιούργησε εχθρούς ανάμεσα στις ηγετικές προσωπικότητες του τόπου.

Το καλοκαίρι του 1825, υπό την πίεση της προελάσεως του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο, πολλοί Έλληνες αγωνιστές αναγκάσθηκαν να υπογράψουν  την «Πράξη υποταγής», δηλαδή μονομερούς υποτέλειας στην Αγγλία. Τότε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Νικηταράς και άλλοι έστειλαν στη Γενεύη, όπου διέμενε ο Καποδίστριας, ένα αντίστοιχο κείμενο που εξέφραζε την «Πράξη υποταγής» στη Ρωσία. Ο Ντέικιν γράφει ότι ο Καποδίστριας αρνήθηκε να δώσει την έγκρισή του. «Αν η «Πράξη υποταγής» στην Αγγλία τού είχε προξενήσει αποστροφή, η έκκληση στη Ρωσία δεν τού προκαλούσε καν περιφρόνηση» (σελ. 210).

Ο Ελληνισμός οφείλει πολλά στον Ιωάννη Καποδίστρια.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 10.1.2026