Στις 24 Αυγούστου η Εκκλησία μας τίμησε τη μνήμη του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού (1714-1779). Ο Πατροκοσμάς, όπως έγινε γνωστός, βοήθησε τον Τουρκοκρατούμενο Ελληνισμό να μην εξισλαμισθεί. Κατέβαλε προσπάθειες, κατά τον 18ο αιώνα, ώστε να ιδρυθούν ελληνικά σχολεία σε πόλεις και χωριά. Απαγχονίσθηκε (24.8.1779) με εντολή του Κουρτ Πασά στο Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου, το οποίο σήμερα ανήκει στην Αλβανία.
Ο Άγιος συνδύασε στο κήρυγμά του τον πατριωτισμό με την κοινωνική δικαιοσύνη. Σε αντίθεση με τους οπαδούς ξενόφερτων ιδεολογιών, πχ τους μαρξιστές, που καλλιέργησαν μια νοσηρή απόρριψη του έθνους και των εθνικών παραδόσεων, ο Άγιος πρόβαλε το ιδεώδες της απελευθέρωσης μιλώντας στους υποδούλους για το Ποθούμενον. Επίσης δίδασκε να μην μιλούν στο σπίτι τους άλλες γλώσσες ή διαλέκτους (πχ τούρκικα ή αρβανίτικα), αλλά μόνον ελληνικά. Ταυτοχρόνως καλούσε τους πλουσίους να δίνουν μέρος των αγαθών τους στους φτωχούς. Μίλησε για τα δικαιώματα της γυναίκας και για την ανάγκη να επικρατήσει η κοινωνική δικαιοσύνη.
Στη διαχρονική ελληνική παράδοση ο πατριωτισμός και η κοινωνική δικαιοσύνη συνυπάρχουν και συνδυάζονται. Αυτό μάλιστα μάς το διδάσκει και ο Όμηρος στην Οδύσσεια. Επειδή η προβληματική διασκευή του Νόλαν με οδήγησε να ξαναδιαβάσω την Ομηρική αφήγηση (με τη βοήθεια της ερμηνείας του αειμνήστου Κωνσταντίνου Γανωτή) σας μεταφέρω ποια είναι τα στάδια ίδρυσης μιας πόλης ασφαλούς και ευημερούσης. Ο Όμηρος στη Ζ΄ Ραψωδία της Οδύσσειας αφηγείται πώς ο Ναυσίθοος ίδρυσε την πόλη όπου κατοικούσαν οι Φαίακες. Ο Νόλαν περιέργως στην κινηματογραφική εκδοχή που παρουσιάζει αποσιωπά τελείως τη φιλοξενία του Οδυσσέα από τους Φαίακες.
Ο Όμηρος, λοιπόν, καταγράφει τα στάδια ίδρυσης μιας πόλης: Πρώτον έχτισαν τείχη. Ασφάλεια της πατρίδας και καθορισμός συνόρων. Δεύτερον, οικοδόμησαν σπίτια. Οικογενειακή ζωή και οικο- νομία. Τρίτον, ίδρυσαν ναούς για να λατρεύουν τους θεούς. Πάντα για τον Έλληνα το θείον και το θρησκευτικό συναίσθημα παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Τέταρτον, έκαναν δίκαιη διανομή της γης. Κοινωνική δικαιοσύνη για να υπάρχει ομόνοια και ψυχική ενότητα. Στον Όμηρο η άμυνα της πατρίδας, τα τείχη, συμβαδίζουν με την ανάγκη για δίκαιη κατανομή των αγαθών, αλλά και με τον σεβασμό στον Θεό.
Η διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού φανερώνεται από τη νοητή ευθεία μεταξύ Ομήρου και Αγίου Κοσμά. Πατρίδα και δικαιοσύνη, εθνική ταυτότητα και αλληλεγγύη, συνδυάζονται και δεν συγκρούονται. Η Ελληνική παράδοση μάς προτείνει την ειρηνική αναζήτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Άλλοι λαοί επιδίωξαν αυτό το αγαθό μέσα από σφαγές και εκατόμβες, όπως έγινε κατά την περίοδο της Τρομοκρατίας της Γαλλικής Επαναστάσεως, όπως έγινε και κατά τη περίοδο των καθεστώτων τύπου Λένιν και Στάλιν.
Ο Ελληνισμός του Αγίου Κοσμά αντλεί από τον Όμηρο και αναβαπτίζεται στη Χριστιανική διδασκαλία για να διαμορφώσει Παιδεία, Κοινωνία και Ταυτότητα. Ας μιλήσουμε στα παιδιά μας για τη σοφία του Ομήρου και του Αγίου Κοσμά!
Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 26.8.2026