Kωνσταντίνος Χολέβας

Η ανακοίνωση για την επιστροφή των κλεμμένων κειμηλίων των Ιερών Μονών Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (της Μητροπόλεως Δράμας) καταδεικνύει το καλό κλίμα που επικρατεί στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις. Τα κειμήλια αυτά βρέθηκαν παρανόμως στη Βουλγαρία μετά από λεηλασίες του βουλγαρικού στρατού το 1917 κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρέπει πάντως να απαιτήσουμε την επιστροφή και των υπολοίπων  θησαυρών της Μονής Εικοσιφοινίσσης και των Μονών της Ξάνθης που δεν περιλαμβάνονται στη συγκεκριμένη συμφωνία.

Το αντάλλαγμα, το οποίο θα δώσει η Ελλάς, είναι τα οστά του Βουλγάρου Τσάρου Σαμουήλ. Ήταν ο μεγάλος αντίπαλος που τελικά ηττήθηκε από τον Βασίλειο Β΄ τον Μακεδόνα, δηλαδή από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα που έμεινε στην ιστορία ως Βουλγαροκτόνος. Ο Σαμουήλ πέθανε το 1014 από τη θλίψη του μετά τη νίκη των Βυζαντινών στη μάχη του Κλειδίου. Τα οστά είχαν ταφεί στη Μικρή Πρέσπα, στο νησάκι του Αγίου Αχιλλίου.

Η επίσημη ανακοίνωση της ελληνοβουλγαρικής ανταλλαγής προκάλεσε την αντίδραση των ιστορικών στα Σκόπια, όπως  γράφει η ιστοσελίδα Mkd.mk. Είναι γνωστό ότι από τον Αύγουστο του 2017 λειτουργεί άνευ αξιόλογων αποτελεσμάτων μία Μεικτή Επιστημονική Επιτροπή Βουλγάρων και Σκοπιανών ιστορικών. Ένα από τα αγκάθια στη συζήτηση είναι η εθνικότητα του Τσάρου Σαμουήλ. Οι Σκοπιανοί τον θεωρούν «Μακεδόνα». Στη Βουλγαρία δεν έχουν αμφιβολίες για τη  βουλγαρική συνείδησή του.

Όπως σημειώνει το σκοπιανό δημοσίευμα, ο Τσάρος Σαμουήλ ήταν ένας μεσαιωνικός «Μακεδόνας» ηγεμόνας. Είναι ένα από τα ιστορικά πρόσωπα, τα οποία καλούνται να αποκηρύξουν οι πολιτικοί και οι επιστήμονες των Σκοπίων ώστε να λάβουν την έγκριση της Σόφιας  για την ενταξιακή πορεία προς την ΕΕ. Το δημοσίευμα θεωρεί την παράδοση των οστών ως μία συνωμοσία της Ελλάδος και της Βουλγαρίας κατά των Σκοπίων.

Θυμίζω ότι στις 19.7.2022, με τη μεσολάβηση της Γαλλίας, τα Σκόπια άρχισαν να συζητούν τους δύο κύριους  βουλγαρικούς όρους για να αποσυρθεί το Βέτο που έθεσε η Σόφια. Ο πρώτος όρος ήταν να κάνουν μια δήλωση για την προέλευση της γλώσσας τους. Κατέθεσαν επίσημη δήλωση ότι η σημερινή γλώσσα τους δημιουργήθηκε (ουσιαστικά κατασκευάσθηκε) το 1945, δηλαδή επί κομμουνιστικού καθεστώτος του Τίτο, και ότι προέρχεται μόνο από διαλέκτους που ομιλούνται εντός των ορίων του σημερινού κράτους. Άρα παραδέχονται ότι η γλώσσα τους  δεν έχει δεσμούς με γλωσσικά ιδιώματα που ομιλούν ολιγάριθμοι κάτοικοι της Βορείου Ελλάδος.

Η δεύτερη δέσμευση, η οποία δεν έχει εκπληρωθεί, είναι η τροποποίηση του Συντάγματος των Σκοπίων ούτως ώστε να αναγράφει τους Βουλγάρους ως συνιστώσα εθνότητα του κράτους μαζί με τους «Μακεδόνες», τους Αλβανούς κ.ά. Η τροποποίηση απαιτεί τα 2/3 του συνόλου των βουλευτών, πράγμα αδύνατον λόγω της αρνήσεως του κυβερνώντος κόμματος.

Κατά την ψηφοφορία του Ιουνίου 2025 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την ευρωπαϊκή πορεία των Σκοπίων η βουλγαρική επιμονή είχε ενδιαφέροντα αποτελέσματα που μας αφορούν.

Συγκεκριμένα η Ολομέλεια των Ευρωβουλευτών στο Στρασβούργο  υπερψήφισε την έκθεση του Αυστριακού εισηγητή Waitz για την πορεία προόδου των Σκοπίων με ψήφους   461 υπέρ, 121 κατά και 107 αποχές.

Κατόπιν  προτάσεως του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, των Σοσιαλιστών και των Φιλελευθέρων αφαιρέθηκαν από το τελικό κείμενο οι αναφορές σε «μακεδονική γλώσσα και ταυτότητα». Η διαμάχη συνεχίζεται.

Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 4.10.2026

Η Ελληνική Επανάσταση ενοχλεί τον Ερντογάν και την ιδεολογία του νέου Οθωμανισμού. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών σε αναρτήσεις του ασχολείται με την Άλωση της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβριο του 1821. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε σωστά. Χρειάζεται, όμως, μία εντονότερη προβολή των γεγονότων προς κάθε κατεύθυνση για να μην μένουν αναπάντητες οι διαστρεβλώσεις των Τούρκων.

Προτείνω, λοιπόν:

Να συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε τον ορθό όρο Τουρκοκρατία και να μην τον αντικαθιστούμε με τον όρο: Οθωμανική Περίοδος ή Οθωμανική Διοίκηση. Ήταν μία περίοδος σκληρής καταπίεσης, σφαγών, εξισλαμισμών και άλλων βιαιοτήτων. Η προσπάθεια εξωραϊσμού των τουρκικών εγκλημάτων πρέπει να σταματήσει. Δυστυχώς ορισμένοι Νεοέλληνες επιχειρούν να παρουσιάσουν την Τουρκοκρατία σαν μία δήθεν ειρηνική συνύπαρξη θρησκευτικών κοινοτήτων. Όμως ξένοι περιηγητές κατέγραψαν την καταπίεση των Χριστιανών με πολύ αυστηρούς χαρακτηρισμούς.

Να γνωρίσουμε πρώτα εμείς και να προβάλουμε διεθνώς την απήχηση που είχαν στην Ευρώπη οι σφαγές  Ελλήνων από Τούρκους  που έγιναν στη διάρκεια της Ελληνικής Επαναστάσεως. Ο Ευγένιος Ντελακρουά ζωγράφισε τη σφαγή της Χίου. Ο Βίκτωρ Ουγκώ έγραψε ποίημα για τον Εθνομάρτυρα Επίσκοπο Ρωγών Ιωσήφ, ο οποίος μαρτύρησε κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου. Υπάρχουν τα κείμενα, οι πίνακες, τα δημοσιεύματα. Να τα αξιοποιήσουμε καταλλήλως.

Να μεταφράσουμε σε πολλές γλώσσες και να αποστείλουμε στις ξένες πρεσβείες την επιστολή του Ιωάννη Καποδίστρια προς τον Άγγλο Υφυπουργό Εξωτερικών Ουίλμοτ Όρτον της 3.10.1827. Εκεί, μεταξύ άλλων, του εξηγεί ότι τα σύνορα του νέου Ελληνικού Κράτους πρέπει να περιλαμβάνουν τις περιοχές όπου ο Ελληνισμός υπέστη ολοκαυτώματα κάτω από το μαχαίρι των Τούρκων κατά τη διάρκεια της Επαναστάσεως. Τα όρια της Ελλάδος πρέπει να περιλάβουν τις Κυδωνίες (Αϊβαλί), τη Χίο, τα Ψαρά, την Κύπρο, την Κρήτη, το Μεσολόγγι, τους τόπους των μεγαλυτέρων σφαγών, γράφει ο Καποδίστριας, καθώς έρχεται από τη Γενεύη στην Ελλάδα για να αναλάβει τα καθήκοντα του Κυβερνήτη.

Να αναδείξουμε και τα νεώτερα … κατορθώματα των γειτόνων μας της περιόδου 1914-1923. Χωρίς εκδικητικότητα. Με επίγνωση των γεγονότων και με σεβασμό στα θύματα της Γενοκτονίας που υπέστησαν οι Έλληνες Ορθόδοξοι της Ανατολικής Θράκης, της Μικράς Ασίας και του Πόντου. Να ζητήσουμε να αναγνωρισθεί διεθνώς η Γενοκτονία του Ελληνισμού της Ανατολής.

Να αναδείξουμε και την πολιτισμική Γενοκτονία. Την καταστροφή και αλλοίωση θρησκευτικών, αρχαιολογικών και άλλων ιστορικών μνημείων του Ελληνισμού σε όλα τα εδάφη, στα οποία σήμερα ασκεί έλεγχο η Τουρκία. Να θυμίσουμε τη σύληση ναών και την αρπαγή χριστιανικών εικόνων από την Κατεχόμενη Κύπρο. Επί αιώνες όλες οι μορφές του τουρκικού εθνικισμού προσπαθούν να ξεριζώσουν τη διαχρονική ελληνική παρουσία. Τα αρχαία, βυζαντινά και νεώτερα μνημεία μιλούν από μόνα τους. Η ιστορική μνήμη δεν διαγράφεται με σφαγές και καταστροφές. «Και οι λίθοι κεκράξονται».

Να μην αφήσουμε να ξεχαστεί η μετατροπή ιερών χωρών της Ορθοδοξίας σε ισλαμικά τεμένη. Αγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως, Αγία Σοφία της Νίκαιας, Μονή της Χώρας και άλλα. Να στηρίξουμε την προσπάθεια της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας υπέρ της Αγίας Σοφίας και τον αγώνα της Εκκλησίας της Κύπρου για την επιστροφή εικόνων και ψηφιδωτών που άρπαξαν οι Τούρκοι κατά την εισβολή του 1974.

Τα ιστορικά γεγονότα απαντούν στον Ερντογάν.

Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, 27.9.2026

Η διαχείριση του μεταναστευτικού διαμορφώνει νέο πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη. Πολλοί προβλέπουν ότι η παραδοσιακή αντίθεση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς θα αντικατασταθεί σταδιακά από το δίπολο: Ταυτότητα ή πολυπολιτισμικότητα.

Καταγράφω γεγονότα και τάσεις:

Στη Γερμανία η Εναλλακτική για τη Γερμανία προβάλλει ακραίες αντιδημοκρατικές απόψεις και συγκρούεται με τις θεσμοθετημένες Χριστιανικές κοινότητες. Ανεβάζει τα ποσοστά της επενδύοντας, μεταξύ άλλων, στα λάθη προηγουμένων κυβερνήσεων στη διαχείριση του μεταναστευτικού.

Στην Ισπανία ο Σοσιαλιστής Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ αιφνιδιάσθηκε από την εισβολή χιλιάδων Αφρικανών στα ισπανικά εδάφη της Βόρειας Αφρικής (Θέουτα). 22 κυβερνήσεις της Ευρ. Ένωσης τον κατηγόρησαν ότι με αφελείς νομοθεσίες κατά κάποιο «ενθάρρυνε»  την εισβολή.

Στη Σουηδία η απερχόμενη κεντροδεξιά κυβέρνηση κατέβασε στρατιωτικές μονάδες στους δρόμους για να αντιμετωπίσει τις συμμορίες που σχηματίζονται κυρίως από μετανάστες.

Στη Δανία το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Μέτε Φρεντέρικσεν επιτυγχάνει συνεχείς πρωτιές στις εκλογές επειδή υιοθέτησε πολύ αυστηρά μέτρα στο μεταναστευτικό.

Και στις δύο προαναφερθείσες σκανδιναβικές χώρες τα κυβερνώντα κόμματα παραδέχθηκαν ότι απέτυχε η προσπάθεια ένταξης των περισσοτέρων μεταναστών στην κοινωνία. Το πρόβλημα δημιουργούν κυρίως οι ακραίες ισλαμιστικές τάσεις και ομάδες.

Στην Ιταλία η Πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ανακοίνωσε ότι θα θεσπίσει ανώτατο όριο αλλοδαπών μαθητών σε κάθε τάξη, ώστε οι Ιταλοί μαθητές να μην αισθάνονται μειονότητα.

Η Ελλάδα μαζί με άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναζητεί χώρο σε αφρικανικά κράτη για να αποστέλλονται όσοι δεν λαμβάνουν άσυλο.

Το αίτημα κάθε ευρωπαϊκού λαού να διαφυλάξει σύνορα, κυριαρχία κι εθνική ταυτότητα είναι σεβαστό. Οι εντόπιοι πληθυσμοί δικαιούνται να αισθάνονται ασφαλείς στη χώρα τους.  Οι πολυπολιτισμικές ουτοπίες δεν δίνουν λύσεις. Οι λύσεις θα δοθούν μόνον αν συνδυασθεί ο σεβασμός στην ταυτότητα με τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Μεταξύ των ακροτήτων της AfD και των ακροτήτων της αχαλίνωτης πολυπολιτισμικότητας πρέπει να αναζητηθεί η μέση λύση. Η λύση αυτή απαιτεί να ξαναθυμηθούμε τα θεμέλια του Ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως τα περιγράφουν ο Πώλ Βαλερύ, ο Τόμας Έλλιοτ, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, η Ελένη Αρβελέρ: Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, Βυζαντινορωμαϊκό Δίκαιο, Χριστιανική διδασκαλία, Δημοκρατία.

Πολλές αυταπάτες γκρεμίσθηκαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ούτε ήλθε η αταξική κοινωνία των μαρξιστών, ούτε η μεταεθνική εποχή των παγκοσμιοποιητών, ούτε τα σύνορα καταργήθηκαν, ούτε έπαυσαν οι άνθρωποι να πιστεύουν στον Θεό. Το τέλος της Ιστορίας που προέβλεψε ο Φράνσις Φουκουγιάμα δεν ήλθε. Ο ίδιος μάλιστα στο πιο πρόσφατο βιβλίο του παραδέχεται ότι η επιβίωση της εθνικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής ταυτότητας κάθε λαού θα ωφελήσει την Ανθρωπότητα και τη Δημοκρατία.

Μεταξύ ακραίου εθνικισμού και αποτυχημένων διεθνισμών η Ευρώπη καλείται να βρει την ισορροπία. Να συνθέσει  ταυτότητα, χριστιανικές ρίζες, ανθρώπινα δικαιώματα, ασφάλεια. Στην προσπάθεια αυτή η Ορθοδοξία και ο διαχρονικός ελληνικός πολιτισμός μπορούν και πρέπει να δώσουν πρότυπα και διδάγματα.

Οι επιτυχημένες συνθέσεις δίνουν πάντα απάντηση στις προκλήσεις των πάσης φύσεως άκρων.

Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 23.9.2026

Σχολεία κλείνουν, τα παιδιά λιγοστεύουν, οι ειδικοί ζητούν αύξηση της στρατιωτικής θητείας. Το δημογραφικό πρόβλημα επηρεάζει πολλούς τομείς της ελληνικής κοινωνίας. Τι θα κάνουμε; Αρκούν μόνο τα οικονομικά κίνητρα;

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι πρόκειται κυρίως για πρόβλημα αξιών. Υπάρχουν πλούσιοι που κάνουν ένα ή κανένα παιδί και από την άλλη πλευρά παρατηρούμε ζευγάρια με παραδοσιακές αρχές να έχουν πολλά παιδιά. Πολύτεκνοι στη χώρα μας δεν είναι εκείνοι που ευημερούν οικονομικά. Είναι άνδρες και γυναίκες που πιστεύουν στον Θεό, στην πατρίδα, στη χαρά της ανατροφής των παιδιών. Αποκτούν παιδιά επειδή κάπου πιστεύουν. Έχουν μέσα τους πνευματικά θεμέλια. Θεωρούν ευπρόσδεκτα τα οικονομικά κίνητρα, αλλά η απόφασή τους έχει κυρίως ηθικό υπόβαθρο.

Η γενιά που κέρδισε τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13 και μεγάλωσε την Ελλάδα ήταν μία γενιά που πίστευε στην παραδοσιακή οικογένεια και στην πολυτεκνία. Ήταν άνθρωποι που είχαν γαλουχηθεί, οι περισσότεροι, με σεβασμό στον Θεό και στην Ορθόδοξη παράδοσή μας, με τη Μεγάλη Ιδέα του Ελληνισμού, με την πεποίθηση ότι η σκληρή δουλειά θα βελτιώσει τη ζωή τους.

Ορισμένοι στην εποχή μας χλευάζουν τις παραδοσιακές αξίες. Λησμονούν ότι η διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού σε αυτές βασίσθηκε. Διαβάστε τον παιάνα των Σαλαμινομάχων να δείτε πώς νικήσαμε τους Πέρσες στη θρυλική ναυμαχία του 480  π.Χ. Ο παιάνας, όπως τον διέσωσε ο Αισχύλος, καλεί τους Έλληνες να ελευθερώσουν την πατρίδα, τις γυναίκες και τα παιδιά τους, τους ναούς των πατρώων θεών. Για τα ίδια ιδανικά κάνει λόγο ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στους Έλληνες κατοίκους της Κωνσταντινούπολης μία ημέρα πριν από την Άλωση. Τους καλεί να αγωνισθούν για τον Θεό, για την πατρίδα, για τους οικείους και για τα αγαπημένα πρόσωπα. Τα ίδια ιδανικά θα διαβάσουμε και στα Απομνημονεύματα των Αγωνιστών του 1821.

Η παραδοσιακή οικογένεια, δηλαδή ο άνδρας και η γυναίκα που έχουν αρχές και αξίες, θα δώσουν λύση στο δημογραφικό. Η προβολή δήθεν μοντέρνων και «εναλλακτικών» μορφών συμβίωσης δεν έχει ρίζες στον ψυχισμό του λαού μας. Μιμήσεις λανθασμένων ξένων προτύπων δεν θα δώσουν λύσεις στις αγωνίες των νέων μας και προφανώς δεν θα βοηθήσουν στην επίλυση του δημογραφικού προβλήματος.

Λύση στο δημογραφικό προϋποθέτει ένα σχολείο που θα καλλιεργεί την ελληνορθόδοξη παιδεία, τον σεβασμό στον Θεό, στην ιστορία μας και στην κοινωνική αλληλεγγύη. Λύση στο δημογραφικό σημαίνει να προβάλλει η δημόσια τηλεόραση ένα – δύο καλογυρισμένα σήριαλ με πρωταγωνιστές πολύτεκνες οικογένειες. Λύση στο δημογραφικό σημαίνει να μην επηρεάζεται η κοινωνία μας  από θορυβώδεις μειοψηφίες.

Δεν παραβλέπω τη σημασία των πάσης φύσεως βοηθημάτων, επιδομάτων και οικονομικών-κοινωνικών διευκολύνσεων προς τα νέα ζευγάρια. Βεβαίως θα συντελέσουν στη λήψη των καταλλήλων αποφάσεων. Αλλά να μην αρκεσθούμε σε αυτά.

Να καλλιεργήσουμε τον υγιή και αφανάτιστο πατριωτισμό. Να δώσουμε ελπίδα στη νέα γενιά. Να γνωρίζουν γιατί αξίζει να μείνουν την Ελλάδα. Γιατί να πάρουν την απόφαση να αποκτήσουν παιδιά. Η νέα γενιά ζητά όραμα. Το όραμα αυτό θα το αντλήσουμε από τις αστείρευτες πηγές της διαχρονικής ιστορίας μας.

Για να γεμίσουν τα σχολεία, για να ενισχυθεί η Άμυνά μας, για να χαμογελάσει η Ελλάδα, ας προβληθεί με κάθε τρόπο η παραδοσιακή οικογένεια!

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 5.9.2026

Όλα γύρω μας είναι ρευστά και ευμετάβλητα. Ιδίως στον χώρο της Μέσης Ανατολής. Εκεί η Ελλάς και η Κύπρος είχαν και έχουν στραμμένη την προσοχή τους με έντονο ενδιαφέρον: Πρώτον, λόγω  γειτνιάσεως. Δεύτερον, λόγω διελεύσεως ενεργειακών αγωγών. Τρίτον, λόγω δραστηριοποιήσεως της Τουρκίας. Και τέταρτον, λόγω της παρουσίας τριών Πρεσβυγενών Πατριαρχείων και σημαντικών Ελληνορθοδόξων πληθυσμών και προσκυνημάτων.

Καταγράφω ορισμένες επισημάνσεις για τον νέο χάρτη που διαμορφώνεται:

Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου χαρακτήρισε τον Τούρκο Πρόεδρο Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα που φυλακίζει τους αντιπάλους του και έχει κατακτήσει τη μισή Κύπρο». Αν προσθέσουμε και τις θεωρίες του νέου Οθωμανισμού και της Γαλάζιας Πατρίδας κατανοούμε ότι ο Ερντογάν προσεγγίζει επικινδύνως ρατσιστικές θεωρίες του Μεσοπολέμου που οδήγησαν την Ευρώπη σε αιματοκύλισμα.

Το Ισραήλ πραγματοποίησε προληπτικό βομβαρδισμό εναντίον τουρκικής αεροπορικής βάσης στη Συρία. Είναι πολύ πιθανόν να υπάρχει  μία μυστική συμφωνία μεταξύ του συριακού καθεστώτος του Αλ Σάρα και του Ισραήλ ώστε να μην εδραιωθεί περισσότερο η τουρκική επιρροή στη Συρία. Μάλιστα οι Δρούζοι της Συρίας ζητούν επισήμως τη στήριξη του Ισραήλ.

Η στενή συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου και Ισραήλ πρέπει να συνεχισθεί. Είναι προφανές ότι ενοχλεί την Τουρκία, αλλά αυτό ακριβώς δείχνει ότι αυτή η συνεργασία είναι πολλαπλώς χρήσιμη. Ταυτοχρόνως η Ελλάς στηρίζει και πρέπει να συνεχίζει να στηρίζει το δικαίωμα των Παλαιστινίων για ίδρυση κράτους, αλλά με ηγεσία μετριοπαθή και όχι ελεγχόμενη από ακραίους ισλαμιστές.

Η Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας επηρεάζει σαφώς τους ελληνικούς σχεδιασμούς, αλλά δεν είναι αμιγώς στρατιωτική συμμαχία ούτε Σουνιτικό ΝΑΤΟ. Περισσότερο προέχει το οικονομικό και ενεργειακό συμφέρον των τριών χωρών. Η Ελλάς ας μην βιαστεί να αποσύρει την Πυροβολαρχία Patriot από τη φιλική μας Σαουδική Αραβία. Είμαστε πάροχοι ασφαλείας πέραν των συνόρων μας και αυτό αναβαθμίζει το κύρος μας. Εξ άλλου  οι ισλαμιστές της περιοχής απειλούν ελληνόκτητα πλοία. Ούτε είναι σωστό να παραχωρούμε έδαφος  όταν εμφανίζεται σε μία περιοχή η Τουρκία.

Ελλάς και Κύπρος έχουν πολλαπλό συμφέρον να καλλιεργήσουν την πολιτική, στρατιωτική, οικονομική και τεχνολογική συνεργασία με την Ινδία. Το Νέο Δελχί θορυβήθηκε όταν πέρσι, σε σύντομη συνοριακή ένοπλη διένεξη, είδε τουρκικά επιθετικά drones στα χέρια του Πακιστανικού στρατού. Παράλληλα, όμως, πρέπει να θυμόμαστε ότι η Ινδία θεωρεί συμφέρον της να διατηρεί μία καλή σχέση με το Ιράν.

Είναι προφανές ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ελλάδος και της Κύπρου έχουν αρχίσει με δικά τους μέσα την κατασκευή drones και άλλων μη επανδρωμένων οπλικών συστημάτων. Χρειάζεται, όμως, και η ενίσχυση του ανθρωπίνου δυναμικού. Τα ελληνικά Επιτελεία καλό θα ήταν να μελετήσουν το ενδεχόμενο αύξησης της θητείας στους 15 μήνες. Το δημογραφικό πιέζει.

Είναι ανάγκη να ιδρυθεί στο ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών Παρατηρητήριο για τα Δικαιώματα των Ορθοδόξων Χριστιανών στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Να υπάρξει συντονισμός με τον αντίστοιχο φορέα του Κυπριακού ΥΠΕΞ στον τομέα αυτό. Καθώς περιμένουμε τα νεώτερα από το Αιγυπτιακό Δικαστήριο για τη Μονή Σινά, είναι απαραίτητο να δηλώνουμε με κάθε τρόπο την παρουσία μας στο πλευρό των Ορθοδόξων Χριστιανών της περιοχής.

Και να αξιοποιήσουμε την πολιτιστική διπλωματία για να αναδείξουμε την κληρονομιά του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην περιοχή.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 29.8.2026

Στις 10 Αυγούστου έφυγε από τη ζωή ο φιλόσοφος και συγγραφέας Στέλιος Ράμφος. Τον είχα γνωρίσει και είχα ακούσει από κοντά τις απόψεις του για τον Ελληνισμό, την Ορθοδοξία, την πολιτική ζωή. Δεν συμφωνούσα σε όλα. Όμως κάθε συζήτηση και κάθε ανάγνωση βιβλίου του ήταν ένα ωφέλιμο πνευματικό γύμνασμα, είτε συμφωνούσες είτε διαφωνούσες.

Είχε ιδεολογικές μετακινήσεις και διαφοροποιήσεις κατά περιόδους. Αλλά δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει ότι διάβαζε κλασικά κείμενα και παρέπεμπε σε πρωτογενείς πηγές. Είχε μελετήσει τους Αρχαίους Έλληνες κλασικούς, τους Πατέρες της Εκκλησίας, τη δυτική φιλοσοφία. Προέτρεπε να εκδίδονται  και να διαβάζονται οι πρωτογενείς πηγές του ελληνορθοδόξου πολιτισμού: Πλάτων, Αριστοτέλης, Καινή Διαθήκη, Μέγας Βασίλειος κ.ά.

Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο περιεχόμενο της Παιδείας. Προσπάθησε να πείσει πολιτικούς και εκπαιδευτικούς για την ανάγκη να επανέλθουν τα Αρχαία Ελληνικά από το πρωτότυπο στο Γυμνάσιο, που είχαν καταργηθεί το 1976. Έβαλε το λιθαράκι του και τα Αρχαία επανήλθαν το 1990 με Πρόεδρο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου τον Γ. Μπαμπινιώτη.

Ο Ράμφος διαφώνησε με τη θέσπιση του μονοτονικού συστήματος. Θυμίζω ότι το μονοτονικό ψηφίσθηκε από λίγους παρόντες βουλευτές μόνο του ΠΑΣΟΚ σε μία μεταμεσονύκτιο συνεδρίαση της Βουλής τον Ιανουάριο του 1982. Ήταν πρόταση του τότε Υπουργού Παιδείας Ελευθερίου Βερυβάκη χωρίς να ερωτηθούν οι φιλόλογοι και η Ακαδημία Αθηνών. Πιστεύω ότι ο Ράμφος είχε δίκιο. Υποτίθεται ότι η απλούστευση της ορθογραφίας θα έκανε τα παιδιά μας πιο ορθογραφημένα. Τελικά συνέβη το αντίθετο.

Γενικότερα το πρόβλημα αφορά την υποβάθμιση της Ανθρωπιστικής Παιδείας. Σε μία εποχή, κατά την οποία μία ταινία για την Οδύσσεια προκάλεσε αναζωπύρωση του διεθνούς ενδιαφέροντος για την Αρχαία Ελλάδα, εμείς περιορίζουμε τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών για να εισαγάγουμε το Διεθνές Απολυτήριο (ΙΒ) στα Πρότυπα Δημόσια Λύκεια. Ας μην θυσιάσουμε τον γλωσσικό και νοηματικό πλούτο των κλασικών κειμένων στον βωμό ενός αγγλόφωνου προγράμματος. Ας βρούμε τρόπο παράλληλα με το ΙΒ να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά, αλλά και τα Θρησκευτικά και η Ελληνική Ιστορία.

Αξίζει επίσης να προβληματισθούμε από τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις άλλων χωρών. Στη Σουηδία το Δημοτικό Σχολείο επιστρέφει στο μολύβι και στο τετράδιο απομακρύνοντας τα τάμπλετ και τους υπολογιστές από τη σχολική τάξη. Συνειδητοποίησαν ότι καλύτερα αναπτύσσεται ο εγκέφαλος των μαθητών όταν γράφουν με το χέρι και με το μολύβι.

Εξ άλλου στη Γαλλία επανέρχεται η διόρθωση των ορθογραφικών λαθών στις εισαγωγικές εξετάσεις των Πανεπιστημίων, δηλαδή στο Εθνικό Απολυτήριο (Μπακαλωρεά) και μάλιστα σε όλα τα μαθήματα. Αυτό πρέπει να ισχύσει και στην Ελλάδα.

Σεβόμενος την αγάπη του εκλιπόντος φιλοσόφου για την Κλασική Παιδεία προτείνω να ιδρυθούν σε όλη την Ελλάδα 20 Πρότυπα Κλασικά Λύκεια, όπως υπάρχουν σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, τα οποία θα δίνουν έμφαση στα Αρχαία Ελληνικά, στα Βυζαντινά και στα Πατερικά κείμενα.

Εύχομαι ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή του Στέλιου Ράμφου!

Άρθρο στην ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 12.8.2026