Kωνσταντίνος Χολέβας

Φέτος η επέτειος της 25ης Μαρτίου 1821  θα εορτασθεί δέκα ημέρες πριν από την επέτειο των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Η ηρωική Έξοδος των Ελευθέρων Πολιορκημένων πραγματοποιήθηκε στις 10-11 Απριλίου 1826 (ξημερώνοντας των Βαΐων). Έχει καθιερωθεί να εορτάζεται πάντα το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων.

Η φετινή λαμπρή επέτειος μάς θυμίζει ότι στο πολιορκημένο Μεσολόγγι του 1825-1826 και στην απόφαση της Εξόδου συμπυκνώνονται και αναδεικνύονται οι πνευματικές και ηθικές αξίες της Ελληνικής Επαναστάσεως.

Στο Μεσολόγγι αναδείχθηκε η συμβολή της Χριστιανικής Πίστης και των Ορθοδόξων κληρικών.  Ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ ήταν ο εμψυχωτής των Πολιορκημένων. Κήρυττε την ενότητα, εργαζόταν χειρωνακτικά στα τείχη, κατέπαυε τις έριδες, μετέδιδε τη Θεία Κοινωνία. Το βράδυ της Εξόδου κλείσθηκε στον Ανεμόμυλο και μετά από δύο ημέρες τον ανατίναξε μαζί με τα πυρομαχικά. Οι Τούρκοι και Αιγύπτιοι στρατιώτες τον βρήκαν ημιθανή, τον βασάνισαν και τον κρέμασαν.

Ο Τύπος, η αρθρογραφία, η δημόσια έκφραση γνώμης άνθισαν κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες. Ο Ελβετός Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ νυμφεύθηκε Μεσολογγίτισσα, βαπτίσθηκε Ορθόδοξος Χριστιανός και εξέδιδε την εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά». Από τον Ιανουάριο του 1824 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1826 η εφημερίδα μετέδιδε εντός και εκτός Μεσολογγίου το πατριωτικό μήνυμα της Φρουράς, αλλά και των αμάχων. Δίπλα στη στήλη με τα ονόματα των νεκρών από τα κανόνια του Κιουταχή και του Ιμπραήμ δημοσιεύονταν άρθρα για τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, καθώς και μεταφράσεις κειμένων ξένων διανοητών. Είναι διαχρονικά επίκαιρη η επισήμανση του Μάγερ ότι δεν πρέπει να δημοσιεύονται ανώνυμα κείμενα. Η υπευθυνότητα απαιτεί υπογραφή.

Ο Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ έπεσε μαχόμενος κατά την Έξοδο. Στο πρόσωπό του τιμούμε τη δημοσιογραφία και τους Φιλέλληνες.

Ο Πανελλήνιος χαρακτήρας της Επαναστάσεως αντανακλάται στους γνωστούς και αγνώστους μαχητές της Πολιορκίας και της Εξόδου. Οι εντόπιοι Μεσολογγίτες, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, μάχονται στις πολεμίστρες που σχεδίασε ο Χιώτης μηχανικός Κοκκίνης, δίπλα σε Σουλιώτες, Πελοποννησίους, όπως ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, Μακεδόνες όπως ο Νικόλαος Κασομούλης, Έλληνες Κυπρίους και πολλούς άλλους. Ο Θεσσαλονικεύς τυπογράφος Δημήτριος Μεσθενεύς τυπώνει για πρώτη φορά τον Ύμνον εις την Ελευθερίαν του  Διονυσίου Σολωμού, εκεί στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, το 1825.

Στο Μεσολόγγι, ακόμη και στη διάρκεια της πολιορκίας, λειτούργησαν δικαστήρια! Όταν ο πολεμιστής γνωρίζει ότι μπορεί να βρει το δίκιο του σε ένα θεσμοθετημένο όργανο, τότε ενθαρρύνεται περισσότερο ώστε να αγωνισθεί για την Ελευθερία.

Θαυμαστές λεπτομέρειες (άγνωστες στο ευρύ κοινό) για τη λειτουργία δικαστηρίων πρώτου και δευτέρου βαθμού στο Μεσολόγγι ακούσαμε την Κυριακή 15 Μαρτίου σε μία εκδήλωση που διοργάνωσε στην Αθήνα η Ιερά Μητρόπολις Αιτωλίας και Ακαρνανίας σε συνεργασία με την Εταιρεία Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες. Ο επίτιμος Πρόεδρος του Αρείου Πάγου κ. Ιωσήφ Τσαλαγανίδης, ο Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου κ. Σπύρος Βλαχόπουλος, και η Πρωτοδίκης- Υποψηφία Δρ Νομικής κ. Μάνθα Ζωγράφου παρουσίασαν το έργο των δικαστηρίων σε εκείνη  τη δύσκολη περίοδο.

Παρά την πείνα και τις στερήσεις, παρά την πιεστική πολιορκία από Τούρκους και Αιγυπτίους, οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι δεν συζήτησαν καμία πρόταση για παράδοση. Αποφάσισαν την Έξοδο και κέρδισαν την Αθανασία. Το Μεσολόγγι ένωσε τους Έλληνες και αφύπνισε τους Ευρωπαίους.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 21.3.2026

Η Κύπρος βρίσκεται υπό την αμυντική προστασία κυρίως της Ελλάδος και της Γαλλίας λόγω των πολεμικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα κάνει κινήσεις για ενίσχυση της δικής της αντιαεροπορικής άμυνας και γενικότερα μελετά τρόπους για να αυξήσει τα μέσα αποτροπής που διαθέτει.

Μέσα σ΄αυτό το κλίμα ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης μιλώντας στον Αλέξη Παπαχελά, στην τηλεόραση του ΣΚΑΪ, αναφέρθηκε στην επιθυμία της Κυβέρνησής του να αρχίσει την ενταξιακή διαπραγμάτευση με το ΝΑΤΟ.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση είπε ότι θα υπέβαλε αίτημα, «αν ήταν εφικτό ακόμη και αύριο», για να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Πρόσθεσε ότι «δεν μπορεί να γίνει αυτή τη στιγμή, γιατί οι πολιτικές συνθήκες δεν το επιτρέπουν, λαμβάνοντας υπ όψιν τη γνωστή θέση της Τουρκίας», αλλά υπογράμμισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία προχωρεί «σε όλη τη σχετική προεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο, σε επιχειρησιακό επίπεδο, σε διοικητικό επίπεδο, έτσι ώστε να είμαστε έτοιμοι όταν οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν. Ναι, να υποβάλουμε σχετική αίτηση για ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ».

Η πρόθεση αυτή πρέπει να αξιολογηθεί με προσοχή και να μην θεωρηθεί απλώς ως ένας ευσεβής ποθος που δεν θα εκπληρωθεί. Τα εμπόδια προφανώς είναι υπαρκτά: Πρώτον, η δυνατότητα της Τουρκίας να θέσει Βέτο, δεδομένου ότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και διότι φοβάται την αμυντική ενίσχυση της Κύπρου. Δεύτερον, η αρνητική άποψη, την οποία έχει για το ΝΑΤΟ μία σημαντική μερίδα Ελλήνων Κυπρίων.  Θυμίζω την  υπολογίσιμη  δύναμη του Κομμουνιστικού Κόμματος ΑΚΕΛ (17,5%  του δίνει πρόσφατη δημοσκόπηση για τις εκλογές της 24.5.2026). Ας μην παραβλέπουμε και  τα αντιδυτικά συναισθήματα ενός τμήματος της κοινωνίας που ενισχύθηκαν από την τουρκική εισβολή του 1974.

Η Κύπρος είναι μία από τις 4 χώρες της Ευρ. Ενώσεως που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Οι άλλες τρεις είναι η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Μάλτα. Μετά την Ανεξαρτησία του 1960 η εξωτερική πολιτική της Κύπρου προτίμησε την ένταξη στο στρατόπεδο των Αδεσμεύτων. Από νεώτερους ιστορικούς διατυπώνεται η άποψη ότι, αν είχε τότε ενταχθεί η Κύπρος στο ΝΑΤΟ, ίσως να είχε αποφευχθεί η εισβολή του Αττίλα. Ούτως ή άλλως οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί. Σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία αντιμετωπίζει προκλήσεις ασφαλείας τελείως διαφορετικές σε έκταση και σε είδος. Πέραν της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή  δημιουργούν ρευστό τοπίο.

Η ομπρέλα της Ευρ. Ενώσεως είναι σημαντική, αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι ακόμη δεν υπάρχει κοινή αμυντική πολιτική των Ευρωπαίων εταίρων. Η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα καλύπτει την Κύπρο με ισχυρότερο πλέγμα ασφαλείας. Παράλληλα θα της επέτρεπε να διατηρεί τις ιδιαίτερες συνεργασίες στην περιοχή, δηλαδή με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Η Ελλάς είναι μέλος του ΝΑΤΟ και ουδείς την εμποδίζει να διατηρεί τα σχήματα 3+1 με τη συμμετοχή της Κύπρου, των ΗΠΑ, της Αιγύπτου και του Ισραήλ κατά περίπτωσιν.

Απομένει το ερώτημα: Υπάρχει περίπτωση η Τουρκία να άρει το Βέτο; Δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο. Η γείτων χώρα έχει παρουσία στρατιωτική σε πολλά μέτωπα έξω από τα σύνορά της, πχ Μέση Ανατολή, Αφρική, Καύκασο. Αν κάπου πάθει τη ζημιά, όλα αναθεωρούνται.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 14.3.2026

Η κάθοδος δύο ελληνικών φρεγατών και τεσσάρων μαχητικών αεροσκαφών στη Μεγαλόνησο υλοποιεί την υποχρέωση που έχουμε όλοι οι Έλληνες, πολιτικοί και πολίτες, να τηρούμε το άρθρο 1, παράγραφο 3, του Συντάγματος: «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα».

Το 1975, όταν έγινε η συζήτηση στη Βουλή, πριν από την ψήφιση του νέου μεταπολιτευτικού Συντάγματος, υπήρξε αντίδραση κυρίως από την Αριστερά για την προσθήκη του Έθνους στη συγκεκριμένη διάταξη. Οι εισηγητές της πλειοψηφίας (ΝΔ υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή) με αρθρογραφία του Κωνσταντίνου Τσάτσου και άλλων στις εφημερίδες εξήγησαν ότι το Έθνος είναι έννοια ευρύτερη από τον Λαό. Λαός είμαστε οι υπήκοοι της Ελλάδος που ψηφίζουμε, φορολογούμαστε κλπ. Έθνος είναι και ο Ελληνισμός της Κύπρου, εξηγούσαν οι συντάκτες του Συντάγματος, ο οποίος τότε είχε πολύ πρόσφατα τα τραύματα της εισβολής του Αττίλα. Η Ελληνική Δημοκρατία δεν λειτουργεί μόνο για να προστατεύει τα συμφέροντα των πολιτών της, αλλά και για να μεριμνά υπέρ των Ελλήνων που ζουν έξω από τα σύνορα. Τα όρια του Έθνους είναι ευρύτερα από εκείνα του Κράτους.

Η παρουσία των δύο φρεγατών και των τεσσάρων αεροσκαφών είναι και ουσιαστική και συμβολική. Ουσιαστική διότι ήδη  το πρωί της Τετάρτης 4 Μαρτίου δύο ελληνικά αεροσκάφη απογειώθηκαν για να αντιμετωπίσουν εναέρια απειλή. Συμβολική, διότι θυμίζουν το ενδιαφέρον της Ελλάδος για την Κύπρο, στοιχείο απαραίτητο μετά τα τραύματα του 1974. Υπάρχουν ευρύτερα πρακτικά μηνύματα και αποτελέσματα, διότι καλούνται σε αφύπνιση και άλλοι Ευρωπαίοι, όπως είδαμε με τη θετική ανταπόκριση της Γαλλίας.

Το μήνυμα, όμως, κατευθύνεται και προς την Τουρκία. Καλό είναι, λοιπόν,  να μελετηθεί το ενδεχόμενο να γίνει πιο συστηματική η ενίσχυση της Κύπρου από την Ελλάδα, πέραν των ήδη υφισταμένων συνεργασιών. Να μην περιμένουμε να συμβεί μία κρίση διεθνής ή ελληνοτουρκική. Να υλοποιήσουμε το λεγόμενο Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα με νέο περιεχόμενο και με αντίληψη των σημερινών απειλών και κινδύνων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία μέσω του βιβλίου «Το Στρατηγικό Βάθος»  του πρώην Πρωθυπουργού Νταβούτογλου έχει προειδοποιήσει ότι θεωρεί απαραίτητη τη στρατιωτική παρουσία της στην Κύπρο έστω κι αν δεν κατοικούσε εκεί ούτε ένας Τουρκοκύπριος. Αντιστοίχως το συμφέρον της Ελλάδος είναι να έχει παρουσία στην Κύπρο α) για την προστασία των Ελλήνων Κυπρίων, β) για πίεση προς την Τουρκία, αλλά και γ) για να δηλώσουμε δυναμική παρουσία σε μία περιοχή με αυξανόμενο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό – ενεργειακό ενδιαφέρον.

Από την πλευρά της η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να προβεί σε  κινήσεις για επαύξηση των δικών της αμυντικών δυνατοτήτων. Θα πρότεινα εν προκειμένω την ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού της Εθνικής Φρουράς με περισσότερα  πλοία.

Οι συμβολισμοί είναι πολλοί. Όχι μόνον το όνομα της σύγχρονης φρεγάτας Κίμων, που θυμίζει τον Αθηναίο Στρατηγό του 450 πΧ, ο οποίος πέθανε ενώ νικούσε τους Πέρσες έξω από το Κίτιον (Λάρνακα), αλλά και η φρεγάτα Ψαρά, που μας θυμίζει τον Ψαριανό πυρπολητή Κωνσταντίνο  Κανάρη και την επίσκεψή του στη Λάπηθο της Κύπρου στη διάρκεια της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821.

Ένα καλό βήμα πρέπει να έχει και συνέχεια.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 7.3.2026

πηγή φωτογραφίας: ΑΠΕ-ΜΠΕ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΤΣΑΡΑΣ

Ο Κοίνος ήταν ένας από τους ικανότερους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ηγήθηκε της φάλαγγας των στρατιωτών από την Ελίμεια, την περιοχή του σημερινού Νομού Κοζάνης. Είχε τη σύνεση να συστήσει στον Αλέξανδρο να σταματήσει την προέλαση όταν πλέον έφτασε στην Ινδία, νίκησε στον Υδάσπη και έφτασε στον Ύφαση ποταμό. Ο Κοίνος διέγνωσε την σωματική και ψυχική κόπωση των Ελλήνων στρατιωτών. Ο Αλέξανδρος σταμάτησε εκεί. Ήταν η πρώτη ιστορική συνάντηση Ελλήνων και Ινδών, η οποία  άφησε ισχυρό αποτύπωμα στη μνήμη των δύο λαών.

Σήμερα η Ινδία αποτελεί τη μεγαλύτερη πληθυσμιακά χώρα του πλανήτη και επιζητεί στενές σχέσεις με την Ελλάδα για πολλούς λόγους. Οι πρόσφατες επισκέψεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια στο Νέο Δελχί σηματοδότησαν την έναρξη ή τη συνέχιση συνεργασιών σε τομείς όπως είναι η άμυνα, η τεχνολογία, η θαλάσσια ασφάλεια, το εμπόριο κ.ά.

Η Ινδία ανακοίνωσε το 2023 ότι ενδιαφέρεται για τη δημιουργία του οικονομικού-εμπορικού διαδρόμου IMEC (India- Middle East-Europe Economic Corridor), ο οποίος θα την συνδέει με ορισμένες αραβικές χώρες και με το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ιταλία. Οι ΗΠΑ έχουν δείξει ενδιαφέρον για τη στήριξη του διαδρόμου ως αντίβαρο στον αντίστοιχο Κινεζικό διάδρομο «Μία ζώνη-ένας δρόμος». Η Τουρκία από την πλευρά της διαμαρτύρεται, διότι μένει έξω από τη διαδρομή του IMEC.

Το Νέο Δελχί ανησυχεί για τη στενή στρατιωτική συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν, με το οποίο έχει συνεχή μεθοριακά επεισόδια. Επίσης ανησυχεί για την προσπάθεια της Άγκυρας να ασκήσει επιρροή στους Μουσουλμάνους που ζουν στην Ινδία. Σε μία χώρα 1,4 δις κατοίκων τα 200 εκατομμύρια αποτελούν μία δυναμική μειονότητα.

Η Ελλάς και η Κύπρος ήδη από το θέρος του 2025 εκτελούν κοινά ναυτικά γυμνάσια με πλοία του Ινδικού Πολεμικού Ναυτικού. Υπάρχουν δημοσιεύματα ότι θα αγοράσει η χώρα μας το ινδικό σύστημα αντιαεροπορικών πυραύλων AΚASH-NG για να το εντάξει στην Ασπίδα του Αχιλλέα, δηλαδή στη νέα αντιαεροπορική και αντιβαλλιστική ομπρέλα ισραηλινής, κυρίως, προελεύσεως.

Ο Ινδικός και ο Ειρηνικός είναι σήμερα η γεωγραφική ζώνη με τη μεγαλύτερη οικονομική, τεχνολογική και πληθυσμιακή ανάπτυξη. Οι ΗΠΑ προ 30 ετών μιλούσαν για τη στροφή στον Ειρηνικό, το γνωστό Pacific Rim. Τώρα, παρά τις φραστικές παλινωδίες του Προέδρου Τραμπ, το στρατηγικό ενδιαφέρον στρέφεται προς τον Ινδο-Ειρηνικό, δηλαδή στη ζώνη που καλύπτει και την Ινδία και την Ιαπωνία και την Κίνα. Η ανησυχία των ΗΠΑ για την αύξηση της Κινεζικής ισχύος οδήγησε στη συμμαχία των ναυτικών δυνάμεων ΗΠΑ- Βρετανίας-Αυστραλίας, τη γνωστή ως AUKUS.

Ο Ελληνισμός, πέραν της συνεργασίας με την Ινδία, έχει άλλα δύο πλεονεκτήματα: Τον εμπορικό στόλο, ο οποίος μάλιστα χρησιμοποιεί τα ιαπωνικά ναυπηγεία και κινείται στον Ινδο-Ειρηνικό. Και τη μεγάλη ελληνική κοινότητα στην Αυστραλία, η οποία αριθμεί περί τους 700.000 Ομογενείς μας και έχει έντονη παρουσία στους τομείς της πολιτικής, της οικονομίας και της επιστήμης. Ας μην λησμονούμε και το πνευματικό έργο των Ελλήνων Μητροπολιτών του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κορέα, στο Χονγκ Κονγκ και στη Σιγκαπούρη.

Χωρίς να εγκαταλείπουμε τις παραδοσιακές συμμαχίες ας ενισχύσουμε την παρουσία μας στη ζώνη του Ινδο-Eιρηνικού.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 28.2.2026

Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ ήταν κατά κάποιο τρόπο η γιαγιά όλων των συγχρόνων Ελλήνων. Μάς έφερε με τρόπο ευχάριστο και με λόγο κατανοητό πιο κοντά στους Βυζαντινούς προγόνους μας και στην Ιστορία του Ελληνορθοδόξου κράτους της Κωνσταντινουπόλεως.

Παρά το αρνητικό κλίμα για το Βυζάντιο ως όνομα, ως πολιτισμό, ως θρησκεύουσα κοινωνία, το οποίο καλλιεργήθηκε από ανιστόρητους ή ιδεοληπτικούς, η προσφάτως εκλιπούσα Διδασκάλισσα του Γένους κατόρθωσε να φέρει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος ενός ευρύτερου κοινού   τα επιτεύγματα του Βυζαντινού Πολιτισμού. Το κυριώτερο, όμως, που μας προσέφερε είναι ο αγώνας και η αγωνία της για να αναδείξει τη διαχρονική συνέχεια του Ελληνισμού.

Από εκείνη άκουσα για πρώτη φορά την απάντηση του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού προς τον Αυτοκράτορα Ιουλιανό (τον Παραβάτη), ο οποίος ήθελε να απαγορεύσει στους Χριστιανούς του 4ου αιώνος και να διδάσκουν και να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά κείμενα. Ο Γρηγόριος με την τεράστια κλασσική παιδεία του ερωτά τον Ιουλιανό: «Τίνος του ελληνίζειν εισίν οι λόγοι»; Δηλαδή ποιος έχει δικαίωμα να μελετά και να διδάσκει τα ελληνικά κείμενα; Και απαντά ο ίδιος στη ρητορική ερώτηση: Και εμείς έχουμε το δικαίωμα του ελληνίζειν, όχι μόνον εσείς οι οπαδοί της Αρχαίας Θρησκείας.

Στην εποχή μας, κατά την οποία υπερπροβάλλεται ως αγαθό η πολυπολιτισμικότητα, η Αρβελέρ θύμιζε ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία (η Ρωμανία) επέζησε επί 1100 χρόνια ως μονοπολιτισμική. Παραθέτω: «Αν και πολυεθνικό, γρήγορα το Βυζάντιο, χάρη στην επικράτηση της ελληνοφωνίας, αναδείχθηκε σε μόρφωμα μονοπολιτισμικό, όπως διαμορφώθηκε με τη ρωμαϊκή του καταβολή, μπολιασμένη με την ελληνιστική παράδοση και με την χριστιανική Ορθοδοξία που εκφράσθηκε ελληνόφωνα» (Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο, εκδόσεις Gutenberg, σελ. 14).

Υπογράμμιζε επίσης ότι ως πολιτιστική και γλωσσική συνέχεια το Βυζάντιο εγγράφεται  ως βίωμα μόνον του Ελληνισμού. Παραλλήλως καταδείκνυε σε πολλά κείμενά της ότι ο Βυζαντινός Πολιτισμός με τα τρία θεμέλιά του (Αρχαία Ελλάδα, Ρώμη, Χριστιανική Ορθοδοξία) αποτελεί τον πρώτο πραγματικά ευρωπαϊκό πολιτισμό. Και παρέθετε την άποψη κορυφαίων Ευρωπαίων διανοητών (πχ του Γάλλου Πώλ Βαλερύ) ότι Ευρώπη είναι  εκεί όπου οι άνθρωποι μελετούν τη σοφία των Αρχαίων Ελλήνων, σέβονται το Ρωμαϊκό Δίκαιο και αποδέχονται ως αξιακό κώδικα τη Χριστιανική διδασκαλία.

Εντόπισε με πειστική τεκμηρίωση τη συνέχεια του Ελληνισμού από την Αρχαιότητα μέσω του Βυζαντίου στα νεώτερα χρόνια. Μάς έμαθε ότι η κραυγή «Αέρα»  των στρατιωτών μας του 1940 είναι συνέχεια της πολεμικής κραυγής «Αήρ»  των Βυζαντινών στρατιωτών και παρέπεμπε σε σχετικά κείμενα του Αυτοκράτορος Λέοντος Στ΄ του Σοφού. Κατέγραφε με γλαφυρό τρόπο την επιβίωση του Βυζαντινού Πολιτισμού στις ημέρες  μας μέσω του θεσμού των Πολιούχων Αγίων, μέσω του Ακαθίστου Ύμνου, μέσω των παροιμιών, μέσω της επίδρασης του Βυζαντίου/Ρωμανίας σε λογοτέχνες, ποιητές και ζωγράφους.

Στη Γαλλία δεν καταξιώνεται κανείς επιστημονικά αν δεν παραπέμπει  σε πρωτογενείς πηγές της ιστορικής περιόδου, την οποία μελετά. Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ συνδύαζε την επιστημονική εμβρίθεια με τη νοσταλγία της Μικρασιατικής γης και με το επικοινωνιακό χάρισμα που την έκανε ευπρόσδεκτη σε όλα τα σπίτια μέσω της Τηλεόρασης.

Οι ομιλίες της στην Ελλάδα και στην Κύπρο έπεισαν ακόμη και δύσπιστους για  τη συνέχεια του Ελληνισμού. Αιωνία η μνήμη της!

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 21.2.2026

Παρακολουθώντας στην τηλεόραση συζητήσεις με αφορμή  τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν και άλλες γενικότερες αναφορές για το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις παρατήρησα να επανέρχεται μία παλαιότερη άποψη που προτείνει με απλά λόγια: Ας το πάρουμε απόφαση. Η Τουρκία είναι ισχυρή λόγω πληθυσμού, στρατού και γεωγραφικής θέσης. Η Ευρώπη την χρειάζεται, ειδικά τώρα που ο Τράμπ δεν πιστεύει φανατικά στο ΝΑΤΟ. Άρα ας κάνουμε ότι δεν βλέπουμε την αυταρχικότητα του καθεστώτος και τις επεκτατικές διαθέσεις της.

Η άποψη αυτή πιθανόν να λέγεται καλοπροαίρετα, αλλά οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Θυμίζω ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες ακούσθηκαν στην Ελλάδα φωνές που ισχυρίσθηκαν ότι πρέπει να υποχωρήσουμε απέναντι στην Τουρκία για διάφορους λόγους.

Πρώτα ακούσαμε την άποψη ότι πρέπει να στηρίξουμε τα κεμαλικά – μη ισλαμικά καθεστώτα πχ την κυβέρνηση του Γιλμάζ ή της Τσιλέρ για να μην έλθουν οι …κακοί ισλαμιστές. Τελικά η δήθεν μετριοπαθής Τσιλέρ προκάλεσε την κρίση των Ιμίων και ο δήθεν Ευρωπαϊστής Γιλμάζ παραδέχθηκε ότι η Τουρκία καίει τα νησιά μας.

Μετά ακούσαμε την υποχωρητική λογική με νέο επιχείρημα: Να αξιοποιήσουμε την οικονομική διπλωματία και την κοινωνία των πολιτών ώστε να λύσουμε τα προβλήματα. Αγοράσθηκε από ελληνικά συμφέροντα η τουρκική FINANS BANK, έγιναν δηλώσεις φιλίας μεταξύ δημάρχων των δύο χωρών, αλλά ο εθνικισμός και ο νέος Οθωμανισμός της γείτονος ενισχύθηκε. Δεν κάμφθηκε!

Και ας μην ξεχνούμε την περίφημη διπλωματία των σχολικών βιβλίων. Ήταν η κεντρική γραμμή επί κυβερνήσεων Κ. Σημίτη. Είδαμε άρθρα πανεπιστημιακών που μάς καλούσαν να ενσωματώσουμε μία …νέα εθνική ταυτότητα για να κατανοήσουμε τον άλλο, δηλαδή την Τουρκία. Είδαμε σχολικά βιβλία που μιλούσαν για «συνωστισμό»  στη Σμύρνη και άλλα παρόμοια. Όμως τα σχολικά βιβλία της Τουρκίας δεν άλλαξαν ούτε μία τελεία ως προς το εθνικιστικό περιεχόμενό τους.

Και τώρα μάς προτείνουν να στηρίξουμε τη στενότερη συνεργασία της Τουρκίας με την Ευρώπη και με χρηματοδοτικά προγράμματα, όπως ο SAFΕ, και να μην πολυασχολούμαστε με την έλλειψη δημοκρατίας ή με τις προκλητικές δηλώσεις για τη Θράκη. Άραγε αν είχαμε δίπλα μας το θεοκρατικό Ιράν θα έλεγαν τα ίδια; Ότι είναι ισχυρό, άρα ας μην ασχολούμαστε με την καταπίεση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων; Όλα αυτά θυμίζουν τη λογική των Αγγλογάλλων στο Μόναχο του 1938: Δεν μας απασχολεί το καθεστώς του Χίτλερ αρκεί να «εξασφαλίσουμε την ειρήνη»! Και εξασφάλισαν πόλεμο, διότι αποθράσυναν τους επεκτατικούς δικτάτορες Γερμανίας και Ιταλίας!

Ευτυχώς υπάρχουν και αντίθετες απόψεις για την αντιμετώπιση της Τουρκίας και όχι μόνον εντός Ελλάδος. Την ίδια ημέρα που πραγματοποιήθηκε το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδος-  Τουρκίας στην Άγκυρα, συναντήθηκαν στην Ουάσιγκτον βουλευτές και διεθνολόγοι από την πρωτοβουλία 3+1: Ελλάς, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ. Στη συνάντηση που οργανώθηκε από το Ισραηλινό Κοινοβούλιο – Κνεσέτ και από το Middle East Forum ακούσθηκαν, μεταξύ άλλων, και οι ακόλουθες τοποθετήσεις (Καθημερινή, 12.2.2026):

Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής των ΗΠΑ Ρόντι Φιν χαρακτήρισε την Τουρκία ως παράγοντα αστάθειας με νεο-οθωμανικές φιλοδοξίες. Ο Ισραηλινός βουλευτής Οχάν Ταλ κατηγόρησε την Τουρκία ότι προστατεύει ισλαμιστικά κινήματα. Και ο Κύπριος βουλευτής Χάρης Γεωργιάδης δήλωσε ότι η Τουρκία είναι ένα αυταρχικό, εθνικιστικό και αναθεωρητικό κράτος.

Ας μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Η υποχωρητικότητα βλάπτει!

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 14.2.2026

Η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα θανάτου του Εθνικού Ποιητού μας Διονυσίου Σολωμού, έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα τιμής προς την Ελληνική Γλώσσα. Η απόφαση της UNESCO ελήφθη το 2025 και έχει ως στόχο την ανάδειξη της γλώσσας μας ως οικουμενικού και πανανθρώπινου πολιτιστικού αγαθού με ιστορία τουλάχιστον 3000 ετών.

Με την ευκαιρία αυτή καταθέτω ορισμένες προτάσεις για να αξιοποιήσουμε αυτό το σημαντικό στοιχείο της ταυτότητάς μας. Η γλώσσα μας είναι ταυτοχρόνως εθνική, αλλά και οικουμενική. Αν δεν γνωρίσουμε καλά εμείς οι Έλληνες τη διαχρονική συνέχεια και αξία της γλώσσας μας πώς θα μπορέσουμε να την προβάλουμε εκτός συνόρων;

1. Με την ευκαιρία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να προστεθεί διάταξη στο Σύνταγμα για την προστασία της Ελληνικής Γλώσσας. Άλλωστε το άρθρο 1, παρ. 3, του Συντάγματος δηλώνει ότι όλες οι εξουσίες υπάρχουν υπέρ του Λαού και του Έθνους. Έθνος δεν νοείται χωρίς γλώσσα και ταυτότητα. Σε ένα από τα πρώτα τοπικά Συντάγματα του 1821, στη «Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος» (έδρα τα Σάλωνα-Άμφισσα), αναφέρεται όχι μόνο η Ορθοδοξία ως επικρατούσα θρησκεία, αλλά και η Ελληνική ως επικρατούσα γλώσσα.
2. Να δίδεται η δυνατότητα στα παιδιά μας να γνωρίσουν τον πλούτο των παλαιοτέρων μορφών της γλώσσας μας από το Δημοτικό. Θα μπορούσε η διδασκαλία απλών κειμένων να αρχίσει από την Ε΄ τάξη του Δημοτικού με βάση προσευχές και ύμνους της Εκκλησίας μας.
3. Να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην καταργηθεί η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στη Β΄ και Γ τάξη του Λυκείου τώρα που εισάγεται σε ορισμένα δημόσια σχολεία το Διεθνές Απολυτήριο ΙΒ. Να διατηρηθεί ένα ελάχιστο πρόγραμμα ελληνικών μαθημάτων παράλληλα με το αγγλόφωνο πρόγραμμα.
4. Να διακηρυχθεί η αξία των Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων ως θεμελίων του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού. Ο Πώλ Βαλερύ, ο Τόμας Έλιοτ, η Ελένη Αρβελέρ και άλλοι διανοητές καταγράφουν τα τρία θεμέλια του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, δηλαδή την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, το Ρωμαϊκό Δίκαιο και τη Χριστιανική κληρονομιά. Θυμίζω ότι ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν δεν είναι φιλόλογος, αλλά τραπεζικό στέλεχος. Επανέφερε, όμως,  ως βασικό μάθημα σε όλα τα γαλλικά σχολεία τη διδασκαλία των δύο κλασικών γλωσσών: Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών.
5. Να διδάσκεται στα σχολεία  ο ενιαίος διαχρονικός χαρακτήρας της  εξελισσόμενης ελληνικής γλώσσας, όπως υποστηρίζει και ο κορυφαίος Γλωσσολόγος Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Μιλάς ορθότερα τα Νέα Ελληνικά όταν γνωρίζεις και τα παλαιότερα Ελληνικά. Είναι χρήσιμο να μαθαίνουν τα ελληνόπουλα πόσο βοηθήθηκαν από τη γνώση της Αρχαίας και της λογίας Ελληνικής μεγάλοι ποιητές μας, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Γιώργος Σεφέρης κ.ά.
6. Να αναδειχθεί η συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη διάσωση του γλωσσικού θησαυρού μας και μάλιστα σε δύσκολες περιόδους. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος τον 4ο αιώνα και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης τον 18ο αιώνα (επί Τουρκοκρατίας) έγραφαν ή μετέγραφαν κείμενα μιμούμενοι το μέτρο και το λεξιλόγιο των Ομηρικών επών. Οι αγωνιστές του 1821 έμαθαν τα πρώτα γράμματα από βιβλία της Εκκλησίας,  κυρίως από το Ευαγγέλιο και από τους Ψαλμούς του Δαυίδ.
7. Να ενισχύσουμε την καλλιέργεια της ελληνομάθειας των Αποδήμων μας ανά την Υφήλιο, καθώς και πληθυσμών με τους οποίους συγγενεύουμε πολιτιστικά, όπως είναι οι Ελληνόφωνοι της Νοτίου Ιταλίας και οι  Ορθόδοξοι (Ρουμ Ορτοντόξ) της Μέσης Ανατολής.

Άρθρο στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 7.2.2026